Antropocentryczne uwarunkowania determinujące funkcjonowanie ról nadawczo-odbiorczych w dobie sztucznej inteligencji. Przypadek Polski
[Anthropocentric Conditions Shaping Sender–Receiver Roles in the Age of Artificial Intelligence: The Case of Poland;]

Rozdział w recenzowanej książce naukowej

Miejsce: Lublin
Rok wydania: 2025
Tytuł publikacji: Współczesne media 15. Nadawca – Odbiorca – Użytkownik
Redaktorzy: Iwona Hofman, Danuta Kępa-Figura, Magdalena Pataj
Tom: 15
Strony od-do: 21-40
Streszczenie: W artykule dokonano analizy ról nadawczo-odbiorczych w kolejnych pokoleniach medialnych (Baby Boomers, X, Y, Z) implikowanych rozwojem technologicznym, w aspekcie poznawczych, ontologicznych, aksjologicznych i metodologicznych wymiarów antropocentryzmu. Antropocentryzm to pogląd filozoficzny uznający prymat osoby ludzkiej w całej rzeczywistości. W procesie badawczym sformułowano dwa pytania badawcze: 1. Jakie konsekwencje niesie za sobą zastosowanie sztucznej inteligencji w procesie komunikacji? 2. Jakie implikuje zmiany w postrzeganiu ról nadawczo-odbiorczych w dobie sztucznej inteligencji? Przyjęte hipotezy badawcze zostały potwierdzone: H1: Zastosowanie technologii AI w komunikacji implikuje zmiany we wszystkich czterech rodzajach antropocentryzmu wyróżnionych przez Ewę Bińczyk, determinując funkcjonowanie nowych ról nadawczo-odbiorczych. H2: Projektowanie społecznej AI prowadzi do postrzegania jej w kategoriach wykraczających poza przedmiotowe jej traktowanie. Perspektywa ta oznacza zmianę roli człowieka w procesie i modelu komunikacji. Analizy teoretyczne zostały uzupełnione o wyniki z ogólnopolskich badań ilościowych dotyczących postaw Polaków wobec sztucznej inteligencji z 2023 roku (N = 1053). Wnioski z analizy pozwalają na potwierdzenie przyjętych hipotez badawczych. Obecnie funkcjonują modele: antropocentryczny (człowiek – człowiek, cyborg) i deantropocentryczny zakładający komunikację człowieka z bytami nie-ludzkimi (człowiek – jego wytwór). Jednocześnie powstaje model nieantropocentryczny, model interakcji humanoidalnej z AI (interakcja pomiędzy humanoidalnymi wytworami człowieka, bez jego udziału).
Słowa kluczowe: antropocentryzm, osoba ludzka, pokolenia medialne, robot humanoidalny, sztuczna inteligencja