Katolickie księgi metrykalne a ewidencja stanu cywilnego na ziemiach polskich do połowy XX wieku
[Catholic registers and civil status records in Polish lands until the mid-twentieth century]
Artykuł naukowy w czasopiśmie recenzowanyCzasopismo: Studia z Prawa Wyznaniowego (ISSN: 2081-8882)
Współautorzy: Anna Szyszka
Rok wydania: 2025
Tom: 28
Numer czasopisma: 28
Strony od-do: 251-266
Streszczenie: Pojęcie ksiąg parafialnych obejmuje wszystkie księgi, które ma obowiązek prowadzić parafia Kościoła katolickiego przy wykorzystaniu aparatu pomocniczego w postaci kancelarii parafialnej. Wśród ksiąg parafialnych na szczególną uwagę zasługują księgi metrykalne, w których Kościół katolicki rejestruje chrzty swoich wiernych i odnotowuje wydarzenia z życia duchowego swoich wyznawców. Księgi te także służyły i służą do prowadzenia ewidencji mieszkańców parafii. Problemem badawczym niniejszego artykułu jest historyczny kontekst kształtowania ksiąg metrykalnych prowadzonych przez Kościół katolicki i ich przejęcie przez urzędy stanu cywilnego w Polsce po II wojnie światowej, co skutkowało traktowaniem ich jako ksiąg stanu cywilnego. Problem ten autorzy rozwinęli poprzez analizę procesu powstawania ksiąg metrykalnych Kościoła katolickiego oraz norm prawnych, regulujących problematykę aktów stanu cywilnego. W treści rysu historycznego zwrócono uwagę na rozwiązania, polegające na przejmowaniu m.in. zadań z zakresu rejestracji stanu cywilnego przez administrację państwową, dotychczas realizowanych przez związki wyznaniowe. W trakcie pracy nad artykułem przeanalizowano rozwiązania pastoralne obowiązujące w Kościele katolickim oraz wykorzystano metodę analizy norm prawnych, przyjętych przez ustawodawcę w zakresie regulacji stanu cywilnego. Droga rozwiązania problemu przebiegała w sposób następujący: wyjaśniono podstawowe pojęcia istotne dla problemu badawczego, ukazano początki, historię i sposób prowadzenia ksiąg parafialnych. Zaprezentowano rozwiązania prawne przeniesienia treści ksiąg metrykalnych do aktów stanu cywilnego. Ustawodawca wprowadził po II wojnie światowej rozwiązania umożliwiające ustalenie treści aktu stanu cywilnego w oparciu o informacje pochodzące z ksiąg parafialnych. Organy odpowiedzialne za prowadzenie ksiąg aktów stanu cywilnego przejmowały księgi parafialne prowadzone w parafiach katolickich, które stawały się częścią zasobu urzędów stanu cywilnego.
Słowa kluczowe: metryka, stan cywilny, parafia, księgi parafialne
Cytowanie w formacie Bibtex:
@article{1,
author = "Jarosław Czerkawski and Anna Szyszka",
title = "Katolickie księgi metrykalne a ewidencja stanu cywilnego na ziemiach polskich do połowy XX wieku",
journal = "Studia z Prawa Wyznaniowego",
year = "2025",
number = "28",
pages = "251-266"
}
Cytowanie w formacie APA:
Czerkawski, J. and Anna Szyszka(2025). Katolickie księgi metrykalne a ewidencja stanu cywilnego na ziemiach polskich do połowy XX wieku. Studia z Prawa Wyznaniowego, 28, 251-266.