Czy w późnoantycznym Kościele dziesięciny i pierwociny były składane obowiązkowo? Analiza wybranych tekstów prawnych Kościoła Wschodniego do IV wieku
[Was tithe and first fruits obligatory in the late antique Church? The analysis of chosen legal texts of the Eastern Church to the 4th century. ]

Rozdział w recenzowanej książce naukowej

Miejsce: Kraków
Rok wydania: 2025
Tytuł publikacji: In partibus barbarorum. Księga pamiątkowa ku czci Profesora Marka Wilczyńskiego
Tom: 1039
Strony od-do: 131-148
Streszczenie: W artykule postanowiono zbadać i ukazać stanowisko Kościoła Wschodniego wobec starotestamentalnego nakazu składania pierwocin i dziesięcin wyłaniające się z kościelnych źródeł prawnych zredagowanych do IV wieku. Przeanalizowano teksty prawne dwóch środowisk kościelnych: syryjskiego (Didache, Didaskalia i Konstytucje Apostolskie) i egipskiego (Kanony Hipolita i Kanony Atanazego). Dzięki analizom uzyskano odpowiedź na pytanie postawione w tezie artykułu: czy chrześcijanie, podobnie jak wyznawcy judaizmu, byli zobowiązani do składania dziesięcin i pierwocin na rzecz Kościoła? Z analizy wymienionych źródeł wynika, że żaden zapis prawny nie stanowił bezwzględnego nakazu składania przez wiernych dziesięcin i pierwocin na rzecz Kościoła, duchowieństwa lub ubogich. W tekstach tych pojawiają się jedynie zachęty do ofiarowania darów przeznaczanych później na szeroko rozumianą działalność charytatywną, w tym na utrzymanie duchownych. Określenie „dziesięciny i pierwociny” pojawiające się w analizowanych tekstach prawnych, nie może być traktowane dosłownie, jako wskazujące na rzeczywiste dziesięciny i pierwociny, lecz jest ogólną nazwą dla wszystkich ofiar składających się na dochód Kościoła. Ustawodawcy przyjęli biblijny język dziesięcin i pierwocin w celu przekonania wiernych do większej hojności w przekazywaniu Kościołowi środków na prowadzenie działalności charytatywnej i utrzymanie duchowieństwa. Owe dziesięciny i pierwociny, o których mówią zapisy prawne nawiązując do przepisów starotestamentalnych, są po prostu jałmużną przeznaczaną na cele charytatywne.
Słowa kluczowe: dziesięciny, pierwociny, teksty prawne, chrześcijaństwo, Kościół Wschodni
DOI: 10.24917/9788368487824