Rex martyr. Studium źródłoznawcze nad legendą św. Wacława (X-XIV w.).
[Rex martyr. A Source Study on the Hagiography Legend of Saint Wenceslaus (X-XIV Century).]
Książka naukowa recenzowanaMiejsce: Lublin
Rok wydania: 2010
Streszczenie: W piśmiennictwie hagiograficznym na przestrzeni dziesiątków stuleci chrześcijaństwa legenda zajmuje znaczące miejsce. Rozumiana jako fakt historyczny, tłumaczący się rzeczywistością, której jest odbiciem i przekazem, jest dla historyka specyficznym rodzajem źródła. Stanowi ważny element kultury religijnej kolejnych epok, cenne źródło w badaniach szeroko pojętej antropologii chrześcijańskiej. Podjęcie badań nad legendą św. Wacława sytuuje się w nurcie studiów nad hagiografią Europy Środkowo-Wschodniej, słabo rozwiniętych w porównaniu z dorobkiem naukowym hagiografii zachodnioeuropejskiej. Wacław, książę rządzący państwem czeskim w początkach X wieku, wywodził się z dynastii Przemyślidów. Jego panowanie było okresem burzliwym, pełnym wewnętrznych konfliktów i napięć. W roku 935 (lub jak głoszą niektóre źródła w 929) został zamordowany, a trzy lata później dokonano translacji jego ciała do kościoła św. Wita w Pradze. Fakt ten miał niemały wpływ na powstanie biskupstwa praskiego w 973 roku. Spośród kleru katedralnego rekrutowali się Ci, którzy wieści o czynach i śmierci Wacława rozprzestrzeniali w kraju i poza jego granicami. Nie bez znaczenia było przedstawianie Pragi, jako miejsca uświęconego, nad którym czuwa jego patron. Wacławem interesowali się także przedstawiciele władzy świeckiej, wykorzystując go dla wzmocnienia prestiżu dynastii Przemyślidów. Kult przeniknął poza granice Czech: na teren Cesarstwa, do Polski, Włoch a także na tereny wschodnie. Legenda Wacława zaczęła się tworzyć i rozwijać w niedługim czasie po jego męczeńskiej śmierci. W X i XI wieku powstały pierwsze poświęcone mu teksty hagiograficzne: żywoty, officia, homilie, pieśni, wielokrotnie przerabiane i na nowo opracowywane w kolejnych stuleciach. Omawiany w rozprawie cykl Wacławowych żywotów składa się z 12 legend, tworzonych od połowy wieku X po lata 70-te XIV wieku w ośrodkach kościelnych Czech, Niemiec, Włoch i Rusi, w języku łacińskim i starosłowiańskim. Ponieważ prezentowane legendy są dziełami narracyjnymi nie sposób w pełni ich zrozumieć bez uwzględnienia ich kompozycji i zasad retoryki, swoistych loci communes oraz wielorakich środków stylistycznych. Analiza legend od strony formalnej pozwoliła przejść do interpretacji ich treści. Przy całej świadomości, że są to przekazy niehistoriograficzne, podjęta została próba wyłuskania z nich informacji historycznych. Zadanie było trudne, zwłaszcza w przypadku, gdy uzyskanych wiadomości nie dało się poprzeć innego typu źródłami. Niemniej udało się stwierdzić, ze narracja żywotów układa się na kanwie rzeczywistych wydarzeń i łączy się ściśle z dziejami tworzącego się państwa Przemyślidów. Poprzez teksty legend udało się dotrzeć do ewolucji wyobrażeń o świętym władcy w ciągu kolejnych stuleci. W modelu ukazanym w starszych dziełach Wacław realizuje zalecenia Reguły św. Benedykta, stając się niemal mnichem na tronie. Wraz ze zmianą ogólnoeuropejskiego wzorca hagiografii królewskiej jawi się jako miles Christi, władca dbający o dobro poddanych, wreszcie także rex perpetuus. Hagiografowie podają szereg cech, charakteryzujących idealnego monarchę i przestrzegają przed działaniami niepożądanymi, kierowanymi podszeptami szatana. Tym samym czeski książę staje się wzorcem dla innych panujących. Żywotopisarstwo późnośredniowieczne wprowadza do obrazu świętości więcej wątków legendarnych. Można powiedzieć, że Wacław okazał się bardziej skuteczny w swym życiu pośmiertnym niż za życia. Jego kult odpowiadał religijnym i społecznym potrzebom kolejnych pokoleń Czechów. Po dziś dzień pozostał dla nich symbolem narodowym.
Słowa kluczowe: hagiografia, Czechy X-XIV w., Wacław św. (książę Czech), biografie, legendy i podania, źródłoznawstwo
Cytowanie w formacie Bibtex:
@book{1,
author = "Joanna Nastalska-Wiśnicka",
title = "Rex martyr. Studium źródłoznawcze nad legendą św. Wacława (X-XIV w.).",
year = "2010",
}
Cytowanie w formacie APA:
Nastalska-Wiśnicka, J. (2010). Rex martyr. Studium źródłoznawcze nad legendą św. Wacława (X-XIV w.). Lublin: