Recepcja stoicyzmu w myśli filozoficznej i literaturze niemieckojęzycznego oświecenia
[The Reception of Stoicism in German Enlightenment Philosophy and Literature]
Książka naukowa recenzowanaMiejsce: Lublin
Rok wydania: 2025
Streszczenie: Celem książki jest ukazanie na podstawie dorobku wybranych filozofów i literatów recepcji stoicyzmu w niemieckim oświeceniu. Monografia składa się z Wprowadzenia i trzech rozdziałów oraz części podsumowującej. Pracę wieńczy bibliografia. Wprowadzenie obejmuje uzasadnienie wyboru omawianych filozofów i interpreto-wanych dzieł literackich. Przedstawiono w nim także stan badań dotyczący problematyki poruszanej w monografii oraz rozważono kwestie metodologiczne. Wyjaśniono między innymi, dlaczego zdecydowano się interpretować teksty literackie z perspektywy antro-pologii literackiej. Zwrócono także uwagę na istotność filozoficznej koncepcji „całego człowieka” (der ganze Mensch), która znalazła swoje odzwierciedlenie w utworach literackich. Pierwszy rozdział poświęcony jest rozwojowi myśli zwolenników Zenona z Kition od czasów starożytnych. Naszkicowano rozwój wątków stoickich do XVIII wieku, ale jedynie po to, aby ukazać ciągłość tego kierunku filozoficznego. Jak wskazano, krytycznej recepcji w niemieckim oświeceniu podlegały zwłaszcza elementy starożytnej doktryny stoickiej, przede wszystkim koncepcja apatii, chęć osiągnięcia ideału mędrca i związane z nią dążenie do stanu autarkii (samowystarczalności) oraz niewłaściwe pojmowanie cnoty. W pierwszym rozdziale omówiono także poglądy tradycyjnej szkoły stoickiej na kwestię emocji, zaznaczając przede wszystkim, że zwolennicy szkoły Zenona uznawali afekty za błąd poznawczy, groźny dla procesu podejmowania decyzji. Drugi rozdział podejmuje kwestię recepcji stoicyzmu przez wybranych filozofów niemieckiego oświecenia. Należą do nich przede wszystkim Alexander Gottlieb Baumgar-ten i Georg Friedrich Meier, jednak wspomniano w tym kontekście również o Christianie Thomasiusie i Christianie Wolffie oraz przywołano niektóre aspekty myśli Szwajcarów: Johanna Jakoba Bodmera i Johanna Jacoba Breitingera. Należy zauważyć, że u podłoża krytyki stoicyzmu, jaka dokonała się w XVIII wieku w Niemczech, leżało powstanie estetyki jako nauki o niższych władzach poznawczych, poznaniu zmysłowym. Jej twórcą był wspomniany Baumgarten, a spopularyzował ją jego uczeń Meier. Estetyka rehabilitowała uczucia, które miały być pełnoprawnym czynni-kiem w ludzkiej psychice, pozostającym w symbiozie z rozumem. Rozbudowaną krytykę stoicyzmu przeprowadził w swych tekstach Meier, czasami (jak w gazecie „Der Mensch”) wspólnie ze swym przyjacielem Samuelem Lange. Meier między innymi używa wobec stoików określenia die halbe Menschheit ausziehen oraz proponuje w miejsce stoickiej rauhe Tugend własną, pozytywną koncepcję cnoty. Trzeci rozdział prezentuje, w jaki sposób recepcja stoicyzmu w niemieckim oświe-ceniu znajduje odzwierciedlenie w dziełach literackich tego okresu. Dotyczy to zarówno przebiegu zdarzeń w danym utworze, jak i często znakomicie skonstruowanych pod względem psychologicznym sylwetek bohaterów. W rozdziale tym starano się pokazać, że spoglądanie na wybrane teksty literackie niemieckiego oświecenia przez pryzmat recepcji stoicyzmu może przyczynić się do odczytania ich na nowo w oryginalny sposób.
Słowa kluczowe: antropologia literacka, estetyka, niemieckie oświecenie, stoicyzm, uczucia.
Cytowanie w formacie Bibtex:
@book{1,
author = "Mateusz Niedziela",
title = "Recepcja stoicyzmu w myśli filozoficznej i literaturze niemieckojęzycznego oświecenia",
year = "2025",
}
Cytowanie w formacie APA:
Niedziela, M. (2025). Recepcja stoicyzmu w myśli filozoficznej i literaturze niemieckojęzycznego oświecenia. Lublin: