ks. prof. dr hab. Mariusz Szram

 (biogram naukowy)

 

 

            Mariusz Szram, ur. 16. lutego 1965 r. w Olsztynie, ksiądz Archidiecezji Warmińskiej, profesor nauk teologicznych, specjalista w zakresie patrologii, magister filologii klasycznej.

            W 1989 r. ukończył studia w Warmińskim Seminarium Duchownym „Hosianum” w Olsztynie i na Wydziale Teologii KUL ze stopniem magistra teologii, który otrzymał na podstawie pracy pt. Przywilej paliusza biskupów warmińskich 1742-1978, napisanej pod kierunkiem ks. prof. dra hab. Zygmunta Zielińskiego. W latach 1990-1996 odbył studia magisterskie z filologii klasycznej na Wydziale Nauk Humanistycznych KUL oraz studia doktoranckie z patrologii i historii Kościoła w Instytucie Historii Kościoła na Wydziale Teologii KUL. W 1993 r. uzyskał licencjat kościelny z patrologii i historii Kościoła. W 1996 r. otrzymał stopień magistra filologii klasycznej (dyplom z wyróżnieniem). Również w 1996 r. doktoryzował się na podstawie rozprawy pt. Chrystus - Mądrość Boża według Orygenesa, napisanej pod kierunkiem ks. prof. dra hab. Franciszka Drączkowskiego i otrzymał stopień doktora nauk teologicznych w zakresie patrologii i historii Kościoła. Praca doktorska została wyróżniona nagrodą Rektora KUL i opublikowana przez Redakcję Wydawnictw KUL (Lublin 1997).

            W 2002 r. habilitował się na podstawie rozprawy pt. Duchowy sens liczb w alegorycznej egzegezie aleksandryjskiej (II-V w.) (Lublin 2001) i otrzymał stopień doktora habilitowanego nauk teologicznych w zakresie patrologii i historii Kościoła. Rozprawa habilitacyjna została wyróżniona przez Radę Wydziału Teologii KUL i przedstawiona do nagrody Premiera RP za wyróżniające się rozprawy habilitacyjne, napisane i obronione przed 38. rokiem życia.

            Od 1995 r. został zatrudniony na etacie asystenta przy Katedrze Patrologii na Wydziale Teologii KUL. Od 2000 r. awansował na stanowisko adiunkta przy Katedrze Patrologii Greckiej w Instytucie Historii Kościoła na Wydziale Teologii KUL. Po uzyskaniu habilitacji od 2003 r. do 2008 r. był kierownikiem Katedry Historii Kościoła w Starożytności Chrześcijańskiej na Wydziale Teologii KUL. W kwietniu 2004 r. Senat KUL zatwierdził jego awans na stanowisko profesora nadzwyczajnego KUL. Od 2008 r. do 2014 r. był kierownikiem Katedry Teologii i Literatury Patrystycznej na Wydziale Teologii KUL. W 2011 r. postanowieniem Prezydenta RP uzyskał tytuł profesora nauk teologicznych. Od 1. października 2013 r. profesor zwyczajny KUL. Od 1 października 2014 r. pracownik naukowo-dydaktyczny w Katedrze Patrologii Greckiej i Łacińskiej.

            W roku akad. 1996-1997 pełnił funkcję sekretarza Rady Wydziału Teologii KUL. Od 2001 r. jest członkiem Rady Naukowej Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych KUL, jako przedstawiciel Wydziału Teologii KUL. Od 2007 r. jest prezesem Sekcji Patrologów Polskich przy Komisji Episkopatu Polski ds. Nauki Katolickiej. W 2010 r. został odznaczony brązowym medalem Prezydenta RP za długoletnią służbę.

            Był stypendystą Uniwersytetu „La Sorbonne” w Paryżu (1996), Uniwersytetu Salezjańskiego i Instytutu Patrystycznego „Augustinianum” w Rzymie (1998), Uniwersytetu Katolickiego „Sacro Cuore” w Mediolanie (1999) oraz Institut Catholique w Paryżu (2002). Uczestniczył aktywnie w międzynarodowych i ogólnopolskich sympozjach naukowych: międzynarodowych kongresach Orygenesowskich w Chantilly we Francji (Origeniana Sexta) – 1993, w Pecsu na Węgrzech (Origeniana Nona) – 2005, w Krakowie (Origeniana Decima) – 2009; międzynarodowym Sympozjum Ambrozjańskim na KUL-u – 1997; „Modlitwa w starożytności chrześcijańskiej” na Institutum Augustinianum w Rzymie – 1998; cyklu spotkań naukowych „Lettura di Origene” organizowanych przez Università Pontificia Salesiana w Rzymie – 1998; ogólnopolskim sympozjum z zakresu filologii klasycznej na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu – 2000; corocznych zjazdach naukowych Sekcji Patrologów Polskich przy Komisji Episkopatu Polski ds. Nauki Katolickiej – od 1993 r.; corocznych sympozjach patrystycznych na UKSW i KUL-u – od 1994 r.; posiedzeniach Komisji Bizantynologicznej PAN – od 1998 r.; corocznych Sympozjach Kazimierskich poświęconych kulturze świata późnego antyku – od 1995 r.; comiesięcznych posiedzeniach Komisji Badań nad Antykiem Chrześcijańskim w Lublinie – od 1996 r. Jako prezes Sekcji Patrystycznej od 2007 r. jest organizatorem corocznych sympozjów patrystycznych z udziałem prelegentów polskich i zagranicznych, z których materiały ukazują się regularnie w formie publikacji książkowych pod jego redakcją. Dotychczas zorganizowane przez niego sympozja były poświęcone następującym zagadnieniom: „Problemy duszpasterskie starożytnego Kościoła” (Ołtarzew k. Warszawy 2008); „Kościół starożytny – królestwo Chrystusa i instytucja” (Płock 2009); „Katechumenat i inicjacja chrześcijańska w Kościele starożytnym” (Siedlce 2010); „Ortodoksja, herezja, schizma w Kościele starożytnym” (Stary Sącz 2011); „Zło w człowieku, Kościele i świecie według Ojców Kościoła” (Katowice 2012).

            W latach 2002-2011 wypromował 6 doktorów z patrologii, z których 3 pracuje naukowo na wyższych uczelniach w Warszawie, Lublinie i Lwowie. Był recenzentem rozpraw habilitacyjnych, doktorskich i magisterskich z patrologii, autorem recenzji wydawniczych książek i artykułów naukowych oraz projektów badawczych z zakresu literatury i teologii patrystycznej, historii Kościoła w starożytności chrześcijańskiej i archeologii wczesnochrześcijańskiej.

            Jest autorem ok. 140 pozycji naukowych, w tym 4 książek (Chrystus – Mądrość Boża według Orygenesa, RW KUL, Lublin 1997; Orygenes o kapłaństwie. Antologia tekstów (wstęp, wybór, tłum. i oprac.), Wydawnictwo Wyższego Seminarium Duchownego „Hosianum”, Olsztyn 1998; Duchowy sens liczb w alegorycznej egzegezie aleksandryjskiej (II-V w.), RW KUL, Lublin 2001; Ciało zmartwychwstałe w myśli patrystycznej przełomu II i III wieku, Wydawnictwo KUL, Lublin 2010), a także współredaktorem 8 prac zbiorowych. Od 2002 r. jest członkiem redakcji półrocznika biblijno-teologicznego „Verbum Vitae” (Kielce). Od 2003 r. jest członkiem rady naukowej i kierownikiem działu recenzji książek naukowych w roczniku patrystycznym „Vox Patrum” (Lublin) oraz członkiem rady naukowej periodyku teologicznego „Studia Warmińskie” (Olsztyn) i serii „Scripturae Lumen. Biblia i jej oddziaływanie” (Tarnów). Od 2004 r. jest członkiem kolegium konsultantów naukowych, a od 2007 r. kierownikiem działu redakcyjnego patrologii i teologii patrystycznej w „Encyklopedii Katolickiej”. Jest także członkiem komitetu redakcyjnego Roczników Historii Kościoła Towarzystwa Naukowego KUL.

            Jest członkiem międzynarodowych i krajowych stowarzyszeń naukowych: Międzynarodowego Stowarzyszenia Patrologów „Association Internationale d’Études Patristiques” w Paryżu (od 2000 r.), Komisji Bizantynologicznej PAN (od 1998 r.), Komisji Historycznej – Oddział PAN w Lublinie (od 2004 r.), Polskiego Towarzystwa Filologicznego (Koło Lubelskie) – Sekcja Filologii Klasycznej (od 1996 r.), Sekcji Patrologów Polskich przy Komisji Episkopatu ds. Nauki Katolickiej (od 1996 r.), Komisji Badań nad Antykiem Chrześcijańskim KUL (od 1997 r.), Polskiego Towarzystwa Teologicznego w Krakowie (od 2010 r), Towarzystwa Naukowego KUL (od 2007 r.) oraz Sekcji Patrologów Polskich przy Komisji Episkopatu ds. Nauki Katolickiej (od 1996 r.), której prezesem jest od 2007 r. (w 2012 r. został wybrany na drugą 5-letnią kadencję). 

            Głównym przedmiotem jego zainteresowań jest: myśl filozoficzno-teologiczna (głównie chrystologia, kosmologia, antropologia, eschatologia, eklezjologia, aretologia) i egzegeza alegoryczna szkoły aleksandryjskiej (III-V w.), filozoficzne i filologiczne uwarunkowania myśli wczesnochrześcijańskiej, recepcja starożytnej literatury greckiej w myśli patrystycznej, duchowość Ojców Wschodnich, metodologia badań patrystycznych.

            W wydanej drukiem rozprawie doktorskiej pt. Chrystus – Mądrość Boża według Orygenesa, która była pierwszą napisaną w języku polskim obszerną monografią poświęconą Orygenesowi (185-253/254), dokonał analizy całej spuścizny Aleksandryjczyka i dowiódł, że tytuł „Mądrość” (Sofia), a nie „Logos”, był dla Orygenesa zasadniczym określeniem (epinoia) Chrystusa, wskazującym na najważniejszy aspekt osoby i misji Syna Bożego. Wykazał, że stanowisko to różniło się od tradycji reprezentowanej przez Tacjana i Ireneusza, utożsamiającej Mądrość Bożą z Duchem Świętym. Zwrócił także uwagę nie tylko na biblijne, ale także na filozoficzne źródła doktryny Orygenesa.

            Polem badawczym, którym zajął się szeroko po doktoracie, była metoda biblijnej egzegezy alegorycznej w środowisku aleksandryjskim. Poświęcił tym zagadnieniom szereg artykułów, a przede wszystkim rozprawę habilitacyjną pt. Duchowy sens liczb w alegorycznej egzegezie aleksandryjskiej (II-V w.), w której zebrał i uporządkował znaczenia nadawane liczbom biblijnym przez najważniejszych wczesnochrześcijańskich egzegetów ze środowiska aleksandryjskiego (Klemensa, Orygenesa, Atanazego, Dydyma i Cyryla), zbadał genezę ich poglądów, ustalił metodologię egzegezy numerologicznej i wykazał, że różne – filozoficzne, teologiczne i mistyczne – rodzaje sensu duchowego zmierzają do znaczenia chrystologicznego lub z niego wynikają. Wprowadził także istotne ustalenia terminologiczne dotyczące pojęć: „typologia”, „egzegeza alegoryczna”, „sens duchowy”, „sens indywidualny moralno-mistyczny”, „technika numerologiczna”. Ukazał również złożoność modeli hermeneutycznych stosowanych w egzegezie przez Orygenesa, ostrzegając przed ocenianiem stosowanej przez niego metody alegorycznej jedynie przez pryzmat teoretycznych rozważań z IV księgi De principiis. Praca spotkała się z dużym zainteresowaniem historyków Kościoła, archeologów i historyków sztuki oraz biblistów.

            Podsumowaniem zainteresowań problematyką kapłaństwa w starożytności chrześcijańskiej była książka pt. Orygenes o kapłaństwie. Antologia tekstów – pierwszy w języku polskim wybór (częściowo we własnym przekładzie) wypowiedzi pisarza wczesnochrześcijańskiego na temat kapłaństwa, stanowiący odpowiedź na powtarzany wielokrotnie na zebraniach polskich patrologów postulat wydania polskojęzycznej antologii tekstów Ojców Kościoła poświęconych kapłaństwu. W pracy tej i kilku poprzedzających ją artykułach wyjaśnił kontrowersyjne zagadnienie święceń kapłańskich Orygenesa, nie prezentowane dotąd w syntetycznym ujęciu w literaturze polskiej oraz dokonał systematyzacji doktryny Orygenesa na temat kapłaństwa. Wskazał na różnorodność znaczeń nadawanych przez Orygenesa greckiemu słowu hiereus i zwrócił uwagę na prymat w doktrynie Aleksandryjczyka kapłaństwa duchowego, do realizacji którego są wezwani wszyscy ochrzczeni.

            W ostatnich kilku latach głównym przedmiotem jego zainteresowań badawczych była wczesnochrześcijańska eschatologia, zwłaszcza kwestia zmartwychwstania ciała u Ojców Apostolskich i apologetów. Zwieńczeniem badań źródłowych w tym zakresie jest obszerna monografia pt. Ciało w myśli patrystycznej przełomu II i III wieku (Lublin 2010, s. 770), prezentująca koncepcje ciała zmartwychwstałego 5 teologów wczesnochrześcijańskich (Pseudo-Justyna, Atenagorasa, Ireneusza, Tertuliana i Orygenesa), reprezentujących tradycje: azjatycką (i pokrewną jej północnoafrykańską) oraz aleksandryjską. Na szerokim tle biblijnym i filozoficznym, w historycznym kontekście gnostycyzmu i millenaryzmu przedstawił porównawczo kwestię statusu i cech ciała zmartwychwstałego oraz jego relacji do ciała ziemskiego. Jest to pierwsze opracowanie tej problematyki w Polsce, prezentujące własną interpretację źródeł, a równocześnie odwołujące się wielokrotnie – i niejednokrotnie polemicznie – do aktualnego stanu badań w literaturze światowej. Monografia otrzymała bardzo pozytywne recenzje i wzbudziła duże zainteresowanie zarówno w środowisku patrologów, jak i biblistów i dogmatyków oraz historyków sztuki. Jeden z recenzentów, prof. H. Pietras SI (rektor Akademii „Ignatianum” w Krakowie), wybitny znawca wczesnochrześcijańskiej teologii aleksandryjskiej, stwierdził: „To co napisał Autor o Orygenesie, zwłaszcza poczynając od VI rozdziału, jest najlepszym obecnie tekstem na temat jego filozofii/teologii zmartwychwstania i zmartwychwstałego ciała, lepszym od magistralnych dotąd opracowań Dorivala czy Crouzela. Oni byli pionierami nowoczesnego myślenia o Orygenesie, Mariusz Szram poszedł dalej od nich. Znacznie konsekwentniej wyciągnął wnioski z Orygenesowych rozważań o eidosie (518nn), o panowaniu Chrystusa nad własnym ciałem przed i po zmartwychwstaniu (391nn), o panowaniu aniołów nad swoim ciałem (594nn), o różnicy między powietrzem a eterem (600nn)”.

            Obecnie zajmuje się badaniami z zakresu aretologii Ojców greckich IV w. oraz pracuje nad przekładem dzieł patrystycznych z zakresu relacji między ortodoksją i herezją w starożytności chrześcijańskiej.

 

 

                                                                                 

 

Ostatnia aktualizacja: 30.09.2014 20:52