Fides ex visu - rola sztuki w doktrynalnym przekazie Kościoła - konwersatorium

Cele przedmiotu:
C1 Prezentacja wybranych problemów, które rodzi sztuka w doświadczeniu wiary.
C2 Analiza obrazowego przekazu wiary jako narzędzia ewangelizacji, którym posługuje się Kościół katolicki.
Efekty kształcenia:
WIEDZA
1. Student charakteryzuje status wizerunków w nauczaniu Kościoła w różnych epokach historycznych.
2. Student identyfikuje problemy, które pojawiają się w przestrzeni sakralnej wraz z pojawieniem się w niej sztuki najnowszej, objaśnia ich kontekst.

UMIEJĘTNOŚCI
1. Student analizuje rolę wizerunków kultowych w liturgii i praktykach dewocyjnych, wskazuje ich specyfikę.
2. Student formułuje problemy, które wynikają z pojawienia się przedmiotów kultu w przestrzeni muzealnej.
3. Student nakreśla oficjalne stanowisko Kościoła wobec wizerunków obecnych w kulcie liturgicznym oraz praktykach dewocyjnych wiernych, w odniesieniu zarówno do epok minionych, jak i współczesności.

KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)
1. Student jest wrażliwy na sferę religijności, w której poczesne miejsce zajmują wizerunki; jest otwarty na potrzeby wiernych, którzy takie formy dewocji praktykują.
Metody dydaktyczne:
Wykład konwersatoryjny połączony z prezentacją multimedialną; dyskusja; analiza tekstów z dyskusją.
Treści programowe:
1. Węzłowe momenty w historycznym ujęciu relacji Kościoła do sztuki (listy papieża Grzegorza Wielkiego do biskupa Serenusa, epoka wielkich sporów ikonoklastycznych - uchwały Soboru Nicejskiego I, Libri Carolini, uchwały soboru trydenckiego i pisarze kościelni epoki potrydenckiej - R. Bellarmin, C. Baroniusz, F. Boromeusz).
2. Współczesne stanowisko Kościoła; Sobór Watykański II; wypowiedzi papieży XX w.
3. Obrazy \"nie ręką ludzką uczynione\" - status acheiropitów oraz ich znaczenie.
4.Obrazy cudowne i łaskami słynące - kult wizerunków i jego oprawa.
5. Sztuka figuralna versus sztuka abstrakcyjna. Czy Wcielenie domaga się sztuki figuralnej we wnętrzach sakralnych?
6. Muzealizacja dzieł sztuki będących pierwotnie obiektami kultu.
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia:
Zaliczenie ustne - rozmowa dotycząca treści poruszanych na zajęciach. W przypadku nieusprawiedliwionych nieobecności na zajęciach - dodatkowo przygotowanie pracy pisemnej, dotyczącej indywidualnie wybranego zagadnienia.
Literatura podstawowa i uzupełniająca:
Boespflug F., Karykatury Boga. Potęga i niebezpieczeństwo obrazu, Poznań 2008.
Freedberg, Potęga wizerunków. Studia z historii i teorii oddziaływania, Kraków 2005.
Kracik J., Staropolskie spory o kult obrazów, Kraków 2012.
Krasny P., Visibilia signa ad pietatem excitantes. Teoria sztuki sakralnej w pismach pisarzy kościelnych epoki nowożytnej, Kraków 2010.
Królikowski J., Zobaczyć wiarę. Obraz i doświadczenie wiary w kościele, [w:] Wierzyć i widzieć, red. K. Flader, D. Jaszewska, W. Kawecki, Kraków 2013.
Rupnik M.I., Govekar N., Czerwień Niebieskiego Jeruzalem. O sztuce, wierze i ewangelizacji, Poznań 2018.
Treppa Z., Obraz jako medium wtajemniczające w misterium na przykładzie obrazów nie-ręką-ludzką-wykonanych i pochodzących z wizji mistycznych, Gdańsk 2017.

Ikonografia chrześcijańska - wykład

Cele przedmiotu:
C1 - Zapoznanie z treściami dzieł sztuki o tematyce chrześcijańskiej.
C2 - Uporządkowana prezentacja najważniejszych tematów ikonografii chrześcijańskiej w perspektywie tradycji ikonograficznej.
Wymagania wstępne:
Znajomość treści Pisma Świętego Starego i Nowego Testamentu.
Efekty kształcenia:
WIEDZA
1. Student rozpoznaje wybrane typy ikonografii chrześcijańskiej - K_W08.
2. Student objaśnia treści teologiczne zawarte w dziełach sztuki religijnej i sakralnej - K_W08.
UMIEJĘTNOŚCI
1. Student wykorzystuje metodę ikonograficzną w badaniach dzieł sztuki - K_U01
2. Student analizuje związki między sztuką i teologią, obecne w wybranych tematach sztuki chrześcijańskiej - K_U05.
3. Student posługuje się w swoim warsztacie badawczym tekstami kanonicznymi, apokryficznymi, teologicznymi, dostrzegając ich specyfikę - K_U02.
KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)
1. Student ma świadomość wpływu sztuki na sferę ludzkiej religijności - K_K01
Metody dydaktyczne:
Wykład problemowy połączony z prezentacją multimedialną.
Treści programowe:
1. Metoda ikonograficzna w badaniach dzieł sztuki.
2. Charakterystyka źródeł do ikonografii chrześcijańskiej.
3. Ikonografia Jezusa Chrystusa - cykl Wcielenia: Zwiastowanie, Boże Narodzenie, Pokłon Mędrców; publiczna działalność Jezusa; cykl Pasyjny.
4. Ikonografia Matki Bożej - wybrane typy przedstawień.
5. Ikonografia hagiograficzna - atrybuty, patrocinia, wybrane postacie świętych.
6. Typologia biblijna w ikonografii.
7. Wielkie tematy doktrynalne: Sąd Ostateczny; Trójca Święta, Maiestas Domini.
Literatura podstawowa i uzupełniająca:
Apokryfy Nowego Testamentu, red. M. Starowieyski, Kraków 2001-2007.
Biernacka M., Ikonografia publicznej działalności Chrystusa w polskiej sztuce nowożytnej, Warszawa 2003.
Forstner D., Świat symboliki chrześcijańskiej, Warszawa 1990.
Jurkowlaniec G., Chrystus Umęczony. Ikonografia w Polsce od XIII do XVI wieku, Warszawa 2001, s. 26-63.
Knapiński R., Credo apostolorum w romańskich Drzwiach Płockich, Płock 1992.
Kobielus S., Bestiarium chrześcijańskie. Zwierzęta w symbolice i interpretacji. Starożytność i średniowiecze, Warszawa 2002.
Kobielus S., Florarium christianum. Symbolika roślin – chrześcijańska starożytność i średniowiecze, Kraków 2006.
Kobielus S., Krzyż Chrystusa. Od znaku i figury do symbolu i metafory, Warszawa 2000, s. 71-135.
Lexikon der christlichen Ikonographie, hrsg. E. Kirschbaum, Bd. 1-8, Rom-Freiburg-Basel-Wien 1968-1976.
Ripa C., Ikonologia, Kraków 1998.
Skubiszewski P., Maiestas Domini. Zagadnienie początków, [w:] Portolana. Studia Mediterranea, vol. 4 Mare inclitum. Oddziaływanie cywilizacji śródziemnomorskiej, red. D. Quirini-Popławska, Kraków 2009, s. 15-57.

Ikonografia chrześcijańska - ćwiczenia

Cele przedmiotu:
C1 - Zapoznanie z treściami dzieł sztuki o tematyce chrześcijańskiej.
C2 - Uporządkowana prezentacja najważniejszych tematów ikonografii
chrześcijańskiej w perspektywie tradycji ikonograficznej.
Wymagania wstępne:
Znajomość treści Pisma Świętego Starego i Nowego Testamentu.
Efekty kształcenia:
WIEDZA
1. Student rozpoznaje wybrane typy ikonografii chrześcijańskiej - K_W08.
2. Student objaśnia treści teologiczne zawarte w dziełach sztuki
religijnej i sakralnej - K_W08.

UMIEJĘTNOŚCI
1. Student wykorzystuje metodę ikonograficzną w badaniach dzieł sztuki -
K_U01
2. Student analizuje związki między sztuką i teologią, obecne w
wybranych tematach sztuki chrześcijańskiej - K_U05.
3. Student posługuje się w swoim warsztacie badawczym tekstami
kanonicznymi, apokryficznymi, teologicznymi, dostrzegając ich specyfikę
- K_U02.
KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)
1. Student ma świadomość wpływu sztuki na sferę ludzkiej religijności -
K_K01
Metody dydaktyczne:
Analiza wizerunków i tekstów połączona z dyskusją; prezentacja
multimedialna; indywidualna opieka nad pracą pisemną przygotowywaną
przez studenta.
Treści programowe:
1. Metoda ikonograficzna w badaniach dzieł sztuki.
2. Charakterystyka źródeł do ikonografii chrześcijańskiej.
3. Ikonografia Jezusa Chrystusa - cykl Wcielenia: Zwiastowanie, Boże
Narodzenie, Pokłon Mędrców; publiczna działalność Jezusa; cykl Pasyjny.
4. Ikonografia Matki Bożej - wybrane typy przedstawień.
5. Ikonografia hagiograficzna - atrybuty, patrocinia, wybrane postacie
świętych.
6. Typologia biblijna w ikonografii.
7. Wielkie tematy doktrynalne: Sąd Ostateczny; Trójca Święta, Maiestas
Domini.
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia:
Obecność na zajęciach jest obowiązkowa. Student zobowiązany jest do:
zaliczenia dwóch pisemnych kolokwiów, aktywnego uczestnictwa w
dyskusjach w oparciu o znajomość treści lektur oraz przygotowania pracy
pisemnej analizującej indywidualnie wskazane dzieło sztuki.
Literatura podstawowa i uzupełniająca:
Biernacka M., Dziubecki T., Graczyk H., J. S. Pasierb, Maryja Matka
Chrystusa, Warszawa 1987.
Dobrzeniecki T., Legenda o Secie i Drzewie Życia w sztuce
średniowiecznej, „Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie” 10:1966, s.
165-198.
Jagla J., Boska medycyna i Niebiescy uzdrowiciele wobec kalectwa i
chorób człowieka. Ikonografia „Patronów od Chorób” i „Świętych
Miłujących Żebraków” w sztuce polskiej XIV – XVII wieku, Warszawa 2004.
Kaliszuk J., Mędrcy ze Wschodu. Legenda i kult Trzech Króli w
średniowiecznej Polsce, Warszawa 2005.
Kobielus S., Concordia Novi et Veteris Testamenti. Zapowiedź dzieła
odkupienia i jego spełnienie w teologii i sztuce średniowiecza, Poznań
2013.
Kobielus S., Ikonografia zdrady i śmierci Judasza. Starożytność
chrześcijańska i średniowiecze, Ząbki 2005.
Kramiszewska A., Ikonografia Niepokalanego Poczęcia jako wyraz kultu
Maryi Imakulaty, w: Święty wyjątek. Niepokalane Poczęcie Maryi, red. J.
Królikowski, Kraków 2004, s. 127 – 155.
Mazurkiewicz R., Deesis. Idea wstawiennictwa Bogarodzicy i Jana
Chrzciciela w kulturze średniowiecznej, Kraków 2002.
Moisan K., Szafraniec B., Maryja Orędowniczka wiernych, Warszawa 1987.
Siedem grzechów głównych, Kraków 2004.
Szczepanowicz B., Zwierzęta i rośliny w życiu świętych oraz jako ich
atrybuty, Kraków 2007.
Walczak M., Alter Christus. Studia nad obrazowaniem świętości w sztuce
średniowiecznej na przykładzie Tomasza Becketa, Kraków 2001.
Wyrobisz A., Apollo chrześcijański – renesansowa metamorfoza świętego
Sebastiana, w: Mowa i moc obrazów. Prace dedykowane Marii Poprzęckiej,
Warszawa 2005, s. 165-168.
Złota legenda, tłum. J. Pleziowa, Warszawa 1983.

Ikonografia świąt maryjnych - wykład

Cele przedmiotu:
C1. Ukazanie różnorodności ikonografii Najświętszej Maryi Panny w perspektywie heortologicznej.
C2. Wskazanie kluczowych problemów ikonograficznych związanych z obrazowym wykładem mariologii i funkcjonowaniem wizerunków w liturgii i praktykach dewocyjnych.
Wymagania wstępne:
Znajomość podstawowych typów ikonografii maryjnej na poziomie zajęć z ikonografii chrześcijańskiej na studiach historii sztuki I stopnia.
Efekty kształcenia:
WIEDZA
1. Student identyfikuje tematy ikonografii chrześcijańskiej ilustrujące treści świąt maryjnych. K_W05
2. Student wylicza święta maryjne i wskazuje ich miejsce w heortologii Kościoła. K_W07
3. Student objaśnia wzajemne relacje liturgicznego kultu Maryi i sztuki powstającej z inspiracji Kościoła na potrzeby wiernych. K_W07
UMIEJĘTNOŚCI
1. Student przeprowadza analizę ikonograficzną wybranych typów przedstawień, omawianych na wykładzie. K_U03
2. Student wykorzystuje treści dogmatyczne do właściwego odczytania przedstawień maryjnych. K_U03
3. Student identyfikuje i analizuje programy ikonograficzne, których podstawą są święta maryjne. K_U03
KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)
1. Student ma świadomość wagi dziedzictwa kulturowego i skomplikowanych powiązań tworzących w przeszłości tkankę kulturową, postrzega sztukę w jej relacjach do religii. K_K05
Metody dydaktyczne:
Wykład z prezentacją multimedialną.
Treści programowe:
1. Podstawy teologiczne kultu Maryi w Kościele katolickim.
2. Maryja w roku liturgicznym (w perspektywie historycznej).
3.Święta maryjne jako samodzielny temat ikonografii chrześcijańskiej (np. \"Zodiacus Festorum Marianorum\").
4. Ikonografia ilustrująca treść poszczególnych wybranych świąt maryjnych:
- Niepokalane Poczęcie NMP, Zwiastowanie Pańskie, Wniebowzięcie NMP, Świętej Bożej Rodzicielki Maryi, Najświętszego Imienia Maryi
- Ofiarowanie Pańskie, Nawiedzenia NMP, Narodzenie NMP, Ofiarowania NMP
- NMP Wspomożycielki Wiernych, Matki Bożej Bolesnej, Matki Bożej Miłosierdzia, NMP Królowej, Niepokalanego Serca NMP
- NMP Różańcowej, NMP z Góry Karmel
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia:
Obecność na zajęciach (możliwe dwie nieusprawiedliwione nieobecności). Pisemne kolokwium na koniec semestru, w przypadku uzyskania oceny niedostatecznej - poprawa ustna.
Literatura podstawowa i uzupełniająca:
Defensorium czyli średniowieczny traktat o "Obronie nienaruszonego i trwałego dziewictwa najczystszej Rodzicielki Maryi", przekład i opracowanie S. Kobielus, Poznań 2012.
Gronowski M. T., Matka Boża Śnieżna (Sancta Maria Maior/Salus Populi Romani) w Polsce. Prolegomena do badań nad rozwojem kultu i wizerunków, [w:] Kościół w Polsce. Dzieje i kultura, t. XVII, red. J. Walkusz, Lublin 2018, s.197-264.
Kapustka M., Mater omnium viventium. Symbolika obrazu Wniebowzięcia Marii ze zbiorów wrocławskiego muzeum, "Dzieła i Interpretacje" 4:1996, s. 131-154.
Kiszkowiak K., Wątki Maryjne w apokryfach staropolskich. Wybrane zagadnienia, Gdańsk 2013.
Knapiński R., Narodzenie Najświętszej Maryi Panny, [w:] tegoż, Titulus ecclesiae. Ikonografia wezwań współczesnych kościołów katedralnych w Polsce, Warszawa 1999, s. 217-233.
Knapiński R., Różaniec w ikonografii, [w:] Różaniec - skarb, który trzeba odkryć, red. J. Królikowski, Kraków 2004, s. 145-183.
Kościółko I., Zwiastowanie z Mądrego jako przykład ikonografii Wcielenia, "Roczniki Humanistyczne" 52:2004, z. 4, s. 233-262.
Kramiszewska A., Ikonografia Niepokalanego Poczęcia jako wyraz kultu Maryi Imakulaty, [w:] Święty wyjątek. Niepokalane Poczęcie Maryi, Kraków 2004, s. 127-155.
Królikowski J., Maryja Królowa. Sens teologiczny tytułu w kontekście praktyki koronacji obrazów maryjnych, [w:] Maria Regina. Koronacje wizerunków maryjnych w II Rzeczypospolitej, red. A. Witkowska, Tarnów 2011, s. 9-27.
Laurentin R., Matka Pana. Krótki traktat teologii maryjnej, Warszawa 1989.
Maria Mater Misericordiae, Kraków 2016.
Mastalska D., Dziewictwo Matki Zbawiciela. Teologia i duchowość, Licheń Stary 2013.
Mączyński R., Mater Gratiarum Varsaviensis. Wizerunki Madonny Łaskawej w sztuce polskiej, "Rocznik Historii Sztuki" 21:1995, s. 249-315.
Moisan-Jabłońska K., Obrazowanie idei Compassio i Corredemptio na polskich barokowych przedstawieniach dusz czyśćcowych, "Saeculum Christianum" 10:2003, nr 2, s. 129-143.
Moisan-Jabłońska K., Przedstawienia maryjne eksponujące motyw walki ze złem, [w:] taż, Obrazowanie walki dobra ze złem, Kraków 2002, s. 59-112.
Pelikan J., Maryja przez wieki, Kraków 2012.
Pielas M., Matka Boska Bolesna, Kraków 2000.
Rybicki A., Compassio Mariae w chrześcijańskim życiu duchowym. Studium na przykładzie polskiej średniowiecznej literatury i sztuki religijnej, Lublin 2009.
Zawada M., Tren królewskiej szaty. Teologiczne aspekty szkaplerza karmelitańskiego, Kraków 2000.

Objazd zabytkoznawczy po Lubelszczyźnie, Podlasiu, Podkarpaciu - zajęcia terenowe

Cele przedmiotu:
C1 - Prezentacja obiektów zabytkowych jako zintegrowanych zespołów w ich otoczeniu kulturowym.
C2 - Ukazanie specyfiki pracy z zabytkiem w terenie.
Wymagania wstępne:
W1 - Gotowość studenta do ponoszenia trudów podróży i wyzwań z nią związanych.
Efekty kształcenia:
WIEDZA
1. Student opisuje dzieła sztuki i obiekty architektoniczne używając prawidłowej terminologii - K_W03.
2. Student identyfikuje cechy stylowe obiektu zabytkowego, rozpoznaje jego proweniencję - K_W04.
3. Student analizuje uwarunkowania historyczne powstania i funkcjonowania obiektu zabytkowego i tłumaczy ich wpływ na obiekt - K_W05.
UMIEJĘTNOŚCI
1. Student prezentuje wiedzę na temat wybranych obiektów w postaci tekstu i wygłoszonego na jego podstawie wykładu, porządkuje tym samym zebraną wiedzę, dobiera odpowiednie środki do każdego rodzaju wypowiedzi - K_U06.
2. Student posługuje się wiedzą nabytą w toku dotychczasowych studiów, dobierając informacje w zależności od wymagań stawianych przez opracowywany obiekt, w aspekcie formalnym, ikonograficznym i treściowym - K_U01.
KOMPETENCJE
1. Student działa w zespole, w którym przyjmuje różne zadania - K_K03.
2. Student postrzega relacje łączące zabytek z lokalną społecznością i regionem, dostrzega potrzebę ochrony kulturowego dziedzictwa - K_K01.
Metody dydaktyczne:
Wykład konwersatoryjny, dyskusja moderowana przez prowadzącego, praca z zabytkiem w terenie.
Treści programowe:
1. Prezentacja wybranych obiektów zabytkowych na szerszym tle historyczno-artystycznym, z uwzględnieniem specyfiki odwiedzanego regionu [najważniejsze miejscowości: Białystok, Chełm, Drohiczyn, Kodeń, Kraśnik, Lubartów, Piotrawin, Puławy, Radzyń Podlaski, Tarłów, Tomaszów Lubelski, Uchanie, Włodawa, Zamość].
2. Ukazanie problemów funkcjonowania zabytku w terenie, między innymi jego ochrony konserwatorskiej.
3. Aplikacja znanej studentom terminologii historii sztuki i architektury do opisu konkretnych obiektów oraz poprawność sporządzania opisów.
4. Rozpoznawanie i datowanie stylów, ornamentów.
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia:
Warunkiem zaliczenia przedmiotu jest uczestnictwo w zajęciach, zgromadzenie informacji na temat odwiedzanych obiektów oraz opracowanie pisemne i wygłoszenie referatu na temat wybranych obiektów; referat opatrzony bibliografią należy co najmniej dwa tygodnie przed objazdem przedstawić prowadzącemu zajęcia.
Literatura podstawowa i uzupełniająca:
Literatura zalecana indywidualnie do każdego obiektu zabytkowego i związanego z nim zjawiska artystycznego.

Praktyka inwentaryzacyjna - zajęcia terenowe

Cele przedmiotu:
C1 Ugruntowanie wiedzy na temat inwentaryzacji zabytków.
C2. Praktyczne wdrożenie umiejętności opisu dzieła sztuki, prowadzenia ksiąg inwentarzowych, kart zabytków.
Wymagania wstępne:
W1 Uczestnictwo w ćwiczeniach Współczesne metody inwentaryzacji i ochrony zabytków oraz zaliczenie tych zajęć.
Efekty kształcenia:
WIEDZA
1. Student identyfikuje problemy inwentaryzacji zabytków ruchomych i nieruchomych.
2. Student przedstawia metody ochrony zabytków.
3. Student charakteryzuje zasady funkcjonowania instytucji zajmujących się ochroną zabytków i dóbr kultury.
UMIEJĘTNOŚCI
1. Student opisuje zabytki ruchome i nieruchome, stosując reguły opisu inwentaryzacyjnego.
2.Student posługuje się instrukcją dotyczącą wypełniania kart i ksiąg inwentarzowych.
3. Student współpracuje z instytucjami i specjalistami zewnętrznymi, a także właścicielami obiektów, w zakresie umożliwiającym wykonanie konkretnego zadania inwentaryzatorskiego.
KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)
1. Student poznaje zasady etyki pracownika instytucji zajmującej się ochroną zabytków, dostrzega dylematy wynikające z konieczności ochrony dziedzictwa.
2. Student rozumie konieczność stałego doskonalenia zawodowego i pogłębiania swoich umiejętności.
3. Student postrzega relacje łączące obiekty zabytkowe z otoczeniem, dba o ich właściwe kształtowanie, wykazuje świadomość znaczenia ochrony dziedzictwa dla społeczności.
4. Student potrafi współpracować w grupie, wykazuje się umiejętnościami organizacyjnymi, efektywną komunikacją.
Metody dydaktyczne:
1. Ćwiczenia praktyczne. 2. Dyskusja.
Treści programowe:
1. Problemy inwentaryzacji obiektów zabytkowych.
2. Problemy ochrony krajobrazu kulturowego.
3. Dokumentacja sporządzana w związku z inwentaryzowaniem obiektów zabytkowych.
4. Sporządzanie dokumentacji inwentaryzacyjnej wybranych obiektów.
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia:
Student zobowiązany jest do wykonania określonej liczby kart inwentarzowych, które należy przedstawić prowadzącemu zajęcia do poprawy i akceptacji. Ponadto integralną częścią ćwiczeń jest wspólna praca terenowa w wybranym obiekcie, w miarę aktualnych potrzeb zaangażowanie studentów w prace związane z ochroną i konserwacją inwentaryzowanych obiektów, poznawanie istotnych problemów konserwacji i ochrony dziedzictwa kultury przez pryzmat konkretnych miejsc i obiektów.
Literatura podstawowa i uzupełniająca:
Literatura jest dobierana w zależności od obiektów, które stają się przedmiotem inwentaryzacji, a także od instytucji gromadzącej i przechowującej, dziejów zbioru itp.