Chrystologia i soteriologia posoborowa - wykład

Cele przedmiotu:
C1- Ukazanie, w sposób systematyczny, najważniejszych wymiarów posoborowej chrystologii i soteriologii; C2 - ukazanie soteriologii jedynego zbawczego pośrednictwa Chrystusa, z podkreśleniem jego wymiaru wstępującego. C3-Student powinien otrzymać pełniejszy obraz chrystologii i soteriologii, z uwzględnieniem najnowszych badań. C4 -Tematyka powinna zaowocować lepszym przygotowaniem do pisania pracy doktorskiej.
Wymagania wstępne:
W1 - znajomość chrystologii i soteriologii na poziomie studiów magisterskich
Efekty kształcenia:
WIEDZA - student zna, na bazie wiedzy biblijno-teologicznej, specyfikę katolickiej chrystologii i soteriologii, z uwzględnieniem najnowszych dokumentów Magisterium Kościoła i aktualnego dorobku teologii. Potrafi wskazać elementy pojęcia zbawczego pośrednictwa Chrystusa ze szczególnym uwzględnieniem jego wymiaru wstępującego. Charakteryzuje rolę ofiary Chrystusa w realizacji naszego zbawienia. [D_W02]; [D_W06].

UMIEJĘTNOŚCI - student potrafi zaprezentować całościowy obraz natury pojęcia zbawienia w teologii katolickiej. Wymienia i objaśnia elementy charakterystyczne dla chrystologii i soteriologii posoborowej, z uwzględnieniem pośrednictwa wstępującego Chrystusa. Odkrywa rolę zbawczego pośrednictwa Chrystusa, zwłaszcza w perspektywie katolickiej eklezjologii i sakramentologii. Umie ukazać nierozłączną relację pomiędzy tożsamością osobową Jezusa Chrystusa a Jego zbawczym dziełem. [D_U01]; [D_U04].

KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY) - student odznacza się żywą wiarą, szacunkiem dla prawdy i uległością wobec Nauczycielskiego Urzędu Kościoła; ma nawyk poszukiwania aktualnej wiedzy, a także szukania inspiracji naukowej w innych dziedzinach wiedzy; D_K01; D_K04.
Metody dydaktyczne:
Wykład konwencjonalny (tradycyjny), metody dialogowe, metody problemowe, praca z tekstem.
Treści programowe:
Zagadnienia wstępne. Soteriologia jako główne zadanie dzisiejszej teologii. Historyczna perspektywa soteriologii. Soteriologia współczesna. Nierozdzielność chrystologii, soteriologii, antropologii. Fundamenty chrystologii dogmatycznej (punkt wyjścia; przedmiot; miejsce; podmiot; metoda; chrystologia – soteriologia; najważniejsze zadania współczesnej chrystologii; aktualne trudności; próba definicji). Chrystologia i soteriologia Soboru Watykańskiego II.
Wybrane zagadnienia szczegółowe: Pośrednictwo zstępujące: Wkład tradycji w rozwój zbawczego pośrednictwa Jezusa Chrystusa (od Ojców Kościoła po współczesną teologię). Teologiczna refleksja nad pośrednictwem zstępującym: Chrystus Światłem: Zbawienie przez Objawienie (Świadectwa biblijne i patrystyczne). Objawienie i zbawienie – dziś. Chrystus przebóstwiający.
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia:
Wymagania na poziomie oceny:
niedostatecznej - brak wiedzy, umiejętności i kompetencji społecznych na poziomie oceny dostatecznej;
dostatecznej - student zna wybrane zagadnienia z chrystologii współczesnej (W); potrafi rozpoznać pierwszeństwo działania Boga w procesie zbawczym człowieka (U); student zna wpływ pierwszeństwa łaski na kształtowanie relacji, ale nie potrafi ich zastosować (K).
dobrej - student potrafi dokonać rozróżnienia pomiędzy problemami współczesnej chrystologii i soteriologii (W); potrafi dobrze wymienić biblijne fundamenty chrystologii pośrednictwa oraz jej interpretacje w historii teologii (U); stosuje poznaną wiedzę z zakresu współczesnej chrystologii w budowaniu relacji międzyludzkich (K).
bardzo dobrej - student zna bardzo dobrze biblijne źródła chrystologii oraz jej zasadnicze tematy chrystologiczne i soteriologiczne, a także historię rozwoju dogmatu (W); potrafi twórczo interpretować rolę człowieczeństwa Chrystusa w historii zbawienia jednostki i całego rodzaju ludzkiego (U); potrafi zastosować najważniejsze treści chrystologii w budowaniu osobistej relacji z Bogiem i drugim człowiekiem, w budowaniu relacji międzyludzkich a także w zakresie relacji ekumenicznych (K).
Literatura podstawowa i uzupełniająca:
Literatura podstawowa: Kongregacja Nauki Wiary, Deklaracja „Dominus Iesus” o jedyności i powszechności zbawczej Jezusa Chrystusa i Kościoła, Watykan 2000; Jezus Chrystus jedyny Zbawiciel świata, wczoraj, dziś i na wieki. Oficjalny dokument Papieskiego Komitetu Obchodów Wielkiego Jubileuszu Roku 2000, Księgarnia św. Jacka, Katowice 1997; J. Lekan, Jezus Chrystus – Pośrednik zbawienia w hiszpańskiej teologii posoborowej, Lublin: Wydawnictwo KUL 2010; J. Lekan, Jezus Chrystus, Zbawiciel człowieka. Teologia pośrednictwa Josepha Ratzingera, RTD 4(59) (2012) 73-97 .
Uzupełniająca: C.S. Bartnik (red.), Teologiczne rozumienie zbawienia, Lublin 1979; K. Góźdź, Uniwersalizm zbawczy Jezusa Chrystusa, „Sympozjum” 1 (2001) 117-130; Międzynarodowa Komisja Teologiczna, Wybrane zagadnienia z chrystologii, w: Od wiary do teologii. Dokumenty Międzynarodowej Komisji Teologicznej 1969-1996, Kraków 2000, s. 111-132; Międzynarodowa Komisja Teologiczna, Teologia odkupienia, w: Od wiary do teologii. Dokumenty Międzynarodowej Komisji Teologicznej 1969-1996, Kraków 2000, s. 341-391.

Teologia dogmatyczna: Eklezjologia - wykład

Cele przedmiotu:
C1- zapoznanie studentów z problematyką eklezjologiczną; C2- prezentacja historycznego rozwoju refleksji o Kościele; C3- merytoryczne przedstawienie najważniejszych zagadnień z zakresu eklezjologii. Studenci powinni poznać biblijne obrazy Kościoła, jego genezę, istotę i strukturę, zgłębić aktualną samoświadomość Kościoła, rozumienie jego misji zbawczej w świecie oraz zwrócić uwagę na wymiar ekumeniczny. Prezentowane na wykładzie treści powinny pomóc słuchaczom w przezywaniu Kościoła jako „domu i szkoły komunii” (Jan Paweł II).
Wymagania wstępne:
W1-znajomość trynitologii, chrystologii, soteriologii, mariologii; W2- wiedza z zakresu eklezjologii fundamentalnej
Efekty kształcenia:
WIEDZA - student rozumie naturę misterium Kościoła. Potrafi wymienić podstawowe elementy tworzące strukturę tego misterium, ze szczególnym zwróceniem uwagi na trynitarny fundament Kościoła. Zna podstawowe pojęcia eklezjologiczne: nowy Lud Boży, Mistyczne Ciało Chrystusa, Oblubienica Chrystusa, komunia eklezjalna. Argumentuje rolę Ducha Świętego w procesie powstawania i realizacji misterium Kościoła. [T_W01], [T_W06]; [T_W15].

UMIEJĘTNOŚCI - student, wykorzystując wiedzę biblijno-teologiczną, poznaje i utrwala podstawowe pojęcia dotyczące istoty Kościoła i jego roli zbawczej. Potrafi określić lepiej miejsce Kościoła w zbawczym planie Boga i wykorzystać to do budowania swojej tożsamości w służbie Ludu Bożego. Charakteryzuje całościową wizję misterium Kościoła i weryfikuje jego błędne przedstawienia we współczesnej rzeczywistości. [T_U01]; [Tk_U02].

KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY) - student potrafi integrować różne grupy w oparciu o jednoczący fundament nauki o Kościele; wykorzystuje wiedzę eklezjologiczną do działań ekumenicznych; [ T_K02]; [Tk_K04].
Metody dydaktyczne:
Wykład konwencjonalny (tradycyjny), metody dialogowe, metody problemowe, lektura obowiązkowa, praca z tekstem.
Treści programowe:
W ramach wykładu zostanie ukazany zarys historycznego rozwoju eklezjologii oraz podstawowe metody stosowane w teologicznej nauce o Kościele. W toku zajęć zostaną omówione następujące zagadnienia: sens i wartość Kościoła, jego istota i geneza, charyzmatyczna, uniwersalno-lokalna oraz kolegialna struktura wspólnoty wierzących, stany i posługi w Kościele, znamiona Kościoła, jego posłannictwo oraz eschatologiczna finalizacja. W programie zajęć poruszone zostaną również wybrane zagadnienia z eklezjologii ekumenicznej.
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia:
Ocena niedostateczna - brak wiedzy, umiejętności i kompetencji społecznych na poziomie oceny dostatecznej;
Ocena dostateczna - zna podstawowe biblijne obrazy Kościoła; potrafi wymienić podstawowe elementy historycznego rozwoju eklezjologii; zna podstawową literaturę posoborową w tym temacie.
Ocena dobra - dobrze charakteryzuje podstawowe elementy poszczególnych obrazów Kościoła; zna dobrze dorobek ostatniego soboru w temacie Kościoła; potrafi wskazać na rolę Ducha Świętego w tworzeniu się i aktualnym działaniu Kościoła.
Ocena bardzo dobra - posiada bardzo dobrą znajomość biblijnych źródeł eklezjologii; bardzo dobrze charakteryzuje najważniejsze dogmatyczne określenia Kościoła; zna relację Maryja-Kościół; posiada wiedzę na temat aktualnych nurtów eklezjologii.
Literatura podstawowa i uzupełniająca:
Literatura podstawowa
Kongregacja Nauki Wiary, Deklaracja o jedyności i powszechności zbawczej Jezusa Chrystusa i Kościoła „Dominus Jesus” (2000).
Cz. Bartnik, Dogmatyka katolicka, t. II, Lublin 2003, s. 7-267.
A. Czaja, Traktat o Kościele, w: E. Adamiak, A. Czaja, J. Majewski (red.), Dogmatyka T. 2, Biblioteka „Więzi”, Warszawa 2006, s. 291-551.
S. C. Napiórkowski, Wierzę w jeden Kościół, Tarnów 2003.
G.L. Müller, Dogmatyka katolicka, Kraków 2015, s.585-640.
J. Ratzinger, Opera omnia, t. VIII/1-2: Kościół - znak wśród narodów. Pisma eklezjologiczne i ekumeniczne, Lublin 2013.
Cz. Bartnik, Kościół Jezusa Chrystusa, Wrocław 1982.
E. Ozorowski, Kościół. Zarys eklezjologii katolickiej, Wrocław 1984.
H. Langkammer, Nowy Testament o Kościele, Wrocław 1995.

Literatura pomocnicza
J. Majewski, Spór o rozumienie Kościoła. Eklezjologiczne uwarunkowania i perspektywy wielkich debat teologicznych na przełomie XX i XIX wieku, Warszawa 2004.
H. Seweryniak, Świadectwo i sens. Teologia fundamentalna, Płock 2003.
Y. Congar, Prawdziwa i fałszywa reforma w Kościele, przeł. A. Ziernicki, Kraków 2001.
K. Wojtyła, U podstaw odnowy. Studium o realizacji Vaticanum II, Kraków 1988.

Teologia dogmatyczna: Soteriologia - wykład

Cele przedmiotu:
C1: Ukazanie soteriologii jako nauki o zbawieniu, ściśle związanej z postacią i dziełem Chrystusa.
C2: Ukazanie historycznego rozwoju nauki o zbawieniu w Jezusie Chrystusie
C3: Uwypuklenie trynitarnego rozumienia współczesnej soteriologii, opartej na biblijnej koncepcji odkupienia
C4: Zapoznanie studentów z chrześcijańskimi modelami soteriologicznymi
Wymagania wstępne:
Znajomość podstawowych kategorii z zakresu teologii dogmatycznej
Efekty kształcenia:
WIEDZA
1. Student zna terminologię i metody stosowane w soteriologii - T_W03
2. Student zna historyczny rozwój nauki o zbawieniu oraz współczesny kontekst teologicznej refleksji na temat zbawienia, posiada uporządkowaną wiedzę z zakresu soteriologii - T_W06
3. Student posiada szczegółową i uporządkowaną wiedzę na temat biblijnych podstaw soteriologii i współczesnych modeli soteriologicznych - T_W06
4. Student posiada pogłębioną znajomość nauczania Kościoła katolickiego na temat genezy i rozwoju soteriologii - T_W11
5. Student zna aspekty ekumeniczne oraz problematykę współczesnych dyskusji soteriologicznych - T_W08

UMIEJĘTNOŚCI
1. Student potrafi samodzielnie znaleźć i analizować dokumenty Magisterium Kościoła oraz publikacje teologów poświęcone problematyce soteriologicznej - T_U01
2. Student posiada umiejętność merytorycznego uzasadnienia katolickiej nauki o zbawieniu w dyskusjach światopoglądowych - T_U09
3. Student umie prowadzić merytoryczny dialog na temat soteriologii z przedstawicielami innych wyznań chrześcijańskich - T_U10
4. Student potrafi twórczo wykorzystać wiedzę z zakresu soteriologii w działalności ewangelizacyjnej i pastoralnej - T_U15

KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)
1. Student rozumie potrzebę permanentnej formacji intelektualnej w zakresie soteriologii oraz uczestnictwa we wspólnocie Kościoła jako powszechnego sakramentu zbawienia - T_K02
2. Student posiada świadomość własnej odpowiedzialności za kształt kultury i dziedzictwa chrześcijańskiego - T_K07
Metody dydaktyczne:
Systematyczny wykład; elementy wspólnego namysłu; elementy odniesienia podawanych treści do konkretnych problemów współczesnego człowieka
Treści programowe:
Zbawienie i odkupienie wyjaśnienie pojęć (Pojęcie zbawienia; Ludzkie pragnienie zbawienia; Zbawienie, inicjatywa Boga Przymierza; Chrystus, powszechny Zbawiciel; Pojęcie odkupienia)
Historia rozwoju soteriologii (Najistotniejsze fakty z Objawienia biblijnego; Ojcowie Kościoła; Magisterium Kościoła; Scholastyka i jej złoty okres; Protestantyzm i Kontrreformacja; Wiek XVIII-XIX; Od Vaticanum I do Vaticanum II; Sobór Watykański II i soteriologia posoborowa)
Pośrednictwo Chrystusa (Istnienie i natura pośrednictwa Chrystusa; Pośrednictwo zstępujące i wstępujące; Unia hipostatyczna i pośrednictwo; Tria munera Christi; Pośrednik i pośrednicy)
Soteriologiczne modele interpretacji śmierci Chrystusa (Ofiara; Zadośćuczynienie; Zastępstwo; Przebóstwienie; Rekapitulacja).
Współczesne modele soteriologiczne


Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia:
Ocena niedostateczna
(W) - Student nie zna terminologii ani historycznego rozwoju nauki o zbawieniu, nie posiada uporządkowanej wiedzy z zakresu soteriologii.
(U) - Student nie potrafi samodzielnie znaleźć i analizować dokumentów Kościoła i tekstów teologów, nie posiada umiejętności merytorycznego uzasadnienia katolickiej nauki o zbawieniu w dyskusjach światopoglądowych, nie umie prowadzić dialogu na tematy soteriologiczne z przedstawicielami innych wyznań chrześcijańskich, nie potrafi twórczo wykorzystać wiedzy w działalności ewangelizacyjnej i pastoralnej.
(K) - Student nie rozumie potrzeby permanentnej formacji intelektualnej i religijno-duchowej, nie posiada poczucia odpowiedzialności za kształt dziedzictwa chrześcijańskiego.
Ocena dostateczna
(W) - Student zna tylko nieliczne terminy i niektóre etapy historycznego rozwoju nauki o zbawieniu, posiada pobieżną wiedzę z zakresu soteriologii.
(U) - Student potrafi samodzielnie wyszukać i analizować nieliczne dokumenty Kościoła i teksty teologów, posiada minimalną umiejętność merytorycznego uzasadnienia katolickiej nauki o zbawieniu w dyskusjach światopoglądowych, umie prowadzić dialog z przedstawicielami innych wyznań chrześcijańskich w małym zakresie, słabo potrafi wykorzystać wiedzę w działalności ewangelizacyjnej i pastoralnej.
(K) - Student w małym stopniu rozumie konieczność permanentnej formacji intelektualnej i religijno-duchowej oraz odpowiedzialności za kształt dziedzictwa chrześcijańskiego.
Ocena dobra
(W) - Student zna większość terminów i etapów historycznego rozwoju nauki o zbawieniu, posiada znaczną wiedzę z zakresu soteriologii.
(U) - Student potrafi samodzielnie znaleźć i analizować większość dokumentów Kościoła i tekstów teologów, posiada dobrą umiejętność merytorycznego uzasadnienia katolickiej nauki o zbawieniu w dyskusjach światopoglądowych, umie prowadzić dialog z przedstawicielami innych wyznań chrześcijańskich w znacznym zakresie, potrafi w dużym stopniu wykorzystać wiedzę w działalności ewangelizacyjnej i pastoralnej.
(K) - Student w dużym stopniu rozumie konieczność permanentnej formacji intelektualnej i religijno-duchowej oraz odpowiedzialności za kształt dziedzictwa chrześcijańskiego.
Ocena bardzo dobra
(W) - Student zna wszystkie terminy i etapy historycznego rozwoju nauki o zbawieniu, posiada pełną wiedzę z zakresu soteriologii.
(U) - Student potrafi samodzielnie znaleźć i analizować wszystkie wymagane dokumenty Kościoła i teksty teologów, posiada umiejętność merytorycznego uzasadnienia katolickiej nauki o zbawieniu w dyskusjach światopoglądowych, umie prowadzić dialog z przedstawicielami innych wyznań chrześcijańskich w bardzo dużym zakresie, potrafi w pełni wykorzystać wiedzę w działalności ewangelizacyjnej i pastoralnej.
(K) - Student w pełni rozumie konieczność permanentnej formacji intelektualnej i religijno-duchowej oraz odpowiedzialności za kształt dziedzictwa chrześcijańskiego.
Literatura podstawowa i uzupełniająca:
BARTNIK CZ. S., Dogmatyka katolicka, t. 1, Lublin 1999, s. 703-747.
BUXAKOWSKI J., Jezus Chrystus - Osoba i czyn. Teologia prawd wiary, t.V, Pelplin 2000.
GRANAT W., Ku człowiekowi i Bogu w Chrystusie. Zarys dogmatyki katolickiej, t. II, Lublin 1974.
MŰLLER G. L., Chrystologia – nauka o Jezusie Chrystusie. Podręcznik teologii
dogmatycznej. Traktat V, red. W. Beinert, tłum. W. Szymona, Kraków 1998.
MIĘDZYNARODOWA KOMISJA TEOLOGICZNA, Teologia odkupienia, W: Od wiary do teologii. Dokumenty Międzynarodowej Komisji Teologicznej 1969-1996, Kraków 2000, s. 341-392, (modele soteriologiczne: 364-372).
ŁUKASZUK T.D., Ty jesteś Chrystus, Syn Boga żywego. Dogmat chrystologiczny w ujęciu integralnym, Kraków 2000.
PALUCH M., Traktat o zbawieniu, [w:] Dogmatyka, t. 3, red. E. Adamiak, A. Czaja, J. Majewski, Warszawa 2006, s.233-500.
SCHÖNBORN Ch., Bóg zesłał Syna swego. Chrystologia, Poznań 2002.
WAGNER H., Dogmatyka, Kraków: WAM 2007.
Literatura uzupełniająca:
Bartnik C.S., Odkupienie, usprawiedliwienie i zbawienie, W: C.S. Bartnik (red.), Teologiczne rozumienie zbawienia, Lublin 1979, s.11-44.
Blazquez R., Zmartwychwstał dla naszego usprawiedliwienia, Com 5 (1985) 2, 99-119.
Bokwa I., Mówić o zbawieniu dziś, STV 38 (2000) 1, 21-32.
Chrystus-Zbawiciel, „Communio” (ed.pol.) 1997 nr 2 (cały numer).
Dola T., Problem komplementarności współczesnych modeli soteriologicznych, Opole 1994.
Espezel A., Tajemnica paschalna w samym sercu pośrednictwa Chrystusa, Com 17 (1997) nr 2, s. 92-100.
Gardocki D., Solidarność i reprezentacja: współczesne modele soteriologiczne, „Studia Bobolanum” 2 (2002) z. 1, s. 53-77.
Góźdź K., Chrystologia zmartwychwstania Jezusa, RT 38/39 (1991-1992) z.2, s. 87-96.
Kopeć E., Historiozbawczy charakter zmartwychwstania Jezusa Chrystusa, RTK 24 (1977) z. 4, s. 107-118.
Krzemiński K, Czy rzeczywiście nie ma zbawienia poza Jezusem Chrystusem i Jego Kościołem? „Studia Pelplińskie” 33 (2002), s. 359-380.
Łukaszuk T.D., Dogmat o zbawieniu w Jezusie Chrystusie różnie przedkładany w przepowiadaniu i wyjaśniany w teologii, STV 31 (1993) 2, 109-128.
Madej L., Rozumienie zbawienia w dokumentach Soboru Watykańskiego II, W: C.S. Bartnik (red.), Teologiczne rozumienie zbawienia, Lublin 1979, s. 131-168.
Nowicki A., Kościół Jezusa Chrystusa miejscem zbawienia : wokół zasady "extra Ecclesiam nulla salus", „Wrocławski Przegląd Teologiczny” 4 (1996) nr 2, s. 59-69.
Ozorowski E., Nauka o zbawieniu w wypowiedziach Magisterium Ecclesiae, „Ateneum Kapłańskie”, 96 (1981), z. 432, s. 71–80.
Santorski A., Soteriologiczne inspiracje w nauczaniu Jana Pawła II, „Warszawskie Studia Teologiczne” 14 (2001), 149-166.
Sesboüé B., Bóg zbawienia, Pallotinum, Poznań 2002.
Sesboüé B. (red.), Historia dogmatów, t.1: B. Sesboüé, J. Wolinski, Bóg zbawienia, Kraków 1999, (s. 426-441 - modele soteriologiczne); (397-411- odkupienie u Ojców Kościoła)
Strojny J, Jedyność pośrednictwa zbawczego Chrystusa i Kościoła w perspektywie "Dominus Iesus", „Warszawskie Studia Teologiczne” 13 (2000), s. 155-170.
Ullrich L., Modele soteriologiczne w historii dogmatów, „Bobolanum”, Nr 1 (1990), s. 102-121.
Witczyk H., Pascha Jezusa odpowiedzią Boga na grzech świata. Eschatologiczna Ofiara Ekspiacji i nowego Przymierza, Wydawnictwo KUL, Lublin 2003.
Wójcikowski A., Nauka o odkupieniu św. Anzelma z Canterbury, STV 30 (1992) 2, 55-87.