Książka (1)

Amerykańscy reporterzy David Wise i Thomas B. Ross piszą w swojej książce „The Invisible Government” (Londyn 1965): 
„Nie ma żadnej wątpliwości, że CIA zorganizowała i kierowała przewrotem, który w 1953 doprowadził do obalenia premiera Mohammeda Mossadegha i utrzymał na tronie szacha Mohammeda Rezę Pahlavi. Ale niewielu Amerykanów wie, że na czele przewrotu stał agent CIA, który był wnukiem prezydenta Theodore’a Roosevelta. Człowiek ten – Kermit Roosevelt – przeprowadził w Teheranie tak spektakularną operację, że jeszcze przez szereg lat w środowisku CIA nazywano go Mister Iran. W kolach tej agencji szerzyła się legenda, że Kermit kierował zamachem na Mossadegha trzymąjąc pistolet przy skroni irańskiego dowódcy czolgu, kiedy kolumna pancerna wtoczyła się na ulice Teheranu. Ale inny agent, który wiedział dobrze, jak przebiegały wydarzenia, określił tę opowieść jako «nieco romantyczną« i powiedział: «Kermit kierował całą operacją nie z terenu naszej ambasady, lecz z pewnej piwnicy w Teheranie» i dodał z podziwem: «Była to naprawdę operacja na miarę Jamesa Bonda». 
General Fazollah Zahedi, którego CIA wytypowała na miejsce premiera Mossadegha, był również postacią zasługującą na to, aby stać się bohaterem powieści szpiegowskiej. Był to wysoki, przystojny kobieciarz, który walczył z bolszewikami, następnie został schwytany przez Kurdów, a w 1942 aresztowany przez Anglików, którzy podojrzewali go, że jest agentem Hitlera. W czasie drugiej wojny światowej Anglicy i Rosjanie wspólnie okupowali Iran. Brytyjscy agenci, którzy zamknęli Zahediego, twierdzą, te znaleźli w jego sypialni następujące rzeczy: kolekcję niemieckiej broni automatycznej, damskie jedwabne majteczki, trochę opium, listy od niemieckich spadochroniarzy, którzy działali w górach, i ilustrowany rejestr najbardziej pikantnych prostytutek w Teheranie. 
Po wojnie Zahedi szybko powrócił do życia publicznego. Był ministrem spraw wewnętrznych, kiedy Mossadegh został premierem w 1951. Mossadegh znacjonalizował brytyjską firmę Anglo-lranian i zajął wielką rafinerię w Abadanie, w zatoce Perskiej.
Mossadegh tolerował Tudeh, irańską partię komunistyczną, więc Londyn i Waszyngton obawiały się, że Rosjanie wejdą w posiadanie wielkich rezerw naftowych Iranu. Mossadegh, który kierował krajem leżąc w lóżka – twierdził, że jest bardzo chory – zerwał z Zahedim, gdyż ten sprzeciwiał się pobłażliwemu traktowaniu komunistów. Taka byla sytuacja, kiedy CIA i Kermit Roosevelt zaczęli działać, aby usunąć Mossadegha i postawić na to stanowisko Zahediego. 
Decyzja o obaleniu Mossadegha została podjęta wspólnie przez rządy brytyjski i amerykański. CIA ocenila, że operacja uda się, ponieważ warunki były sprzyjające. Roosevelt, który miał wówczas 37 lat, ale był już weteranem wywiadu, dostał się do Iranu nielegalnie. Przejechał granice samochodem, dotarł do Teheranu i tutaj zniknął z oczu. Musiał zniknąć, gdyż odwiedzał przedtem Iran szereg razy i jego twarz była tu znana. Kilka razy zmieniał swoją kwaterę, aby agenci Mossadegha nie wpadli na jego trop. Pomagało mu pięciu Amerykanów, między innymi agenci CIA z ambasady amerykańskiej. Poza tym współdziałało z nim kilku miejscowych agentów, w tym dwóch wysokich funkcjonariuszy wywiadu irańskiego, z którymi utrzymywali łączność przez pośredników.
13 sierpnia szach podpisał dekret, w którym usuwa Mossadegha i mianuje premierem Zahediego. Ale Mossadegh aresztuje pułkownika, przynoszącego mu ten dokument (był to późniejszy szef Savaku, Nematollach Naasiri). Na ulice wyszły tłumy, aby manifestować przeciw decyzji szacha. W tej sytuacji szach i jego żona Soraya uciekli samolotem do Bagdadu, a potem do Rzymu. 
W ciągu następnych dwóch dni panował taki chaos, że Roosevelt stracił kontakt z irańskimi agentami. W tym czasie szach dotarł do Rzymu, dokąd udał się również szef CIA Allen Dulles aby wspólnie z Mohammedem Rezą koordynować akcję. W Teheranie komunistyczne tłumy kontrolowały ulicę. Świętowały wyjazd szacha niszcząc jego pomniki. Wówczas wojsko wyszło z koszar i zaczęło otaczać manifestantów. Rankiem 19 sierpnia Roosevelt, który ciągle przebywał w ukryciu, dał rozkaz irańskim agentom, aby rzucili na ulicę wszystkich, kogo będą w stanie.
Agenci udali się do klubów atletycznych i tam zwerbowali dziwną mieszaninę ciężarowców i gimnastyków, z której utworzyli niebywały pochód. Pochód ten ruszył przez bazar wznosząc okrzyki na cześć szacha. 
Wieczorem Zahedi wyszedł z ukrycia. Szach powrócił z zesłania. Mossadegh poszedł do więzienia. Przywódcy Tudeh zostali wymordowani. Oczywiście Stany Zjednoczone nigdy nie przyznały się oficjalnie do roli, jaką odegrała CIA. Stosunkowo najwięcej powiedział na ten temat sam Dulles, kiedy po swoim odejściu z CIA wystąpił w 1962 w programie telewizji CBS. Zapytany, czy to prawda, te «CIA wydała miliony dolarów na wynąjęcie ludzi, którzy manifestowali na ulicach, i na inne akty mające na celu usunięcie Mossadegha», Dulles odpowiedział: «OK, mogę tylko powiedzieć, że twierdzenie, jakobyśmy wydali na ten cel dużo dolarów, jest całkowicie fałszywe»”.

Książka (2)

Dwoje reporterów francuskich Claire Briere i Pierre Blanchet piszą w swej książce „Iran: la révolution au nom de Dieu” (Paryż 1979): «Roosevelt dochodzi do wniosku, że nadszedł czas rzucić do ataku oddziały Chabahana Bimora, którego nazywają «Chabahanem Bezmózgim», a który jest szefem gangu lumpów Teheranu i mistrzem Zom Khana – narodowej walki zapaśniczej. Chabahan może zebrać trzystu, czterystu przyjaciół, którzy mogą bić, a jeśli trzeba, również strzelać. Pod warunkiem, oczywiście że dostaną bron. Nowy ambasador Stanów Zjednoczonych Loy Henderson udaje się do Banku Melli i bierze pakiety dolarów, którymi wypelnia swój samochód. Czterysta tysięcy dolarów, jak mówią. Wymienia je na rialsy. 
19 sierpnia małe grupy Irańczyków (są to ludzie «Bezmózgiego») wyciągają banknoty i krzyczą: «Wołajcie – niech żyje szach!» Ci, którzy wznoszą ten okrzyk dostają dziesięć rialsów. Wokół parlamentu zaczynają gromadzić się coraz większe grupy, tworzące w końcu pochód, który wymachując pieniędzmi woła «Niech żyje szach!» Tłum robi się coraz większym, jedni wznoszą okrzyki na cześć szacha, inni – Mossadegha. 
Ale oto pojawiają się czołgi, które atakują manifestację przeciwników szacha: to wkracza Zahedi. Działa i karabiny maszynowe strzelają do tłumu. W tym miejscu padnie dwustu zabitych i ponad pięciuset rannych. O czwartej wszystko jest skończone i Zahedi depeszuje do szacha. że może wracać. 
26 pazdziernika 1953 Teymur Bakhtiar zostaje mianowany gubernatorem wojskowym Teheranu.Okrutny i bezlitosny, otrzyma wkrótce przydomek «Zabójcy». Zajmuje się głównie ściganiem stronników Mossadegha, którym udało się ukryć. Opróżnia więzienie Qasr ze wszystkich kryminalistów. Czołgi i wozy pancerne strzegą więzienia, do którego ciężarówki wojskowe bez przerwy przywożą aresztowanych. Zwolennicy Mossadegha, ministrowie, podejrzani oficerowie, działacze Tudeh są przesłuchiwani i torturowani. Na dziedzińcu odbywają się setki egzekucji. 
W pamięci Iranczyków dzień przewrotu – 19 sierpnia 1953 – jest dniem prawdziwego wstąpienia na tron szacha Mohammeda Rezy Pahlavi, wstąpienia, któremu towarzyszyły krew i straszliwe represje”.