Naming the Ineffable: St. Thomas Aquinas’s Teaching on the Divine Names
Artykuł naukowy w czasopiśmie recenzowanyCzasopismo: Przegląd Tomistyczny: Filozofia - Teologia - Kultura duchowa średniowiecza (ISSN: 0860-0015)
Rok wydania: 2025
Tom: 31
Numer czasopisma: 31
Strony od-do: 51-92
Streszczenie: Kluczową kwestią niniejszego artykułu jest pytanie, czy możemy formułować twierdzące (pozytywne) sądy na temat Boga. Kwestia ta ma swoje źródło w twierdzeniach samego św. Tomasza z Akwinu, który mówi, że możemy wiedzieć, że Bóg istnieje (an sit), ale nie wiemy, czym On jest (quid sit). Chociaż św. Tomasz czerpie wiele z dziedzictwa myśli neoplatonicznej, wyraźnie ją modyfikuje i wprowadza własne rozwiązania niektórych kwestii, sprzeciwiając się „ortodoksji” platońskiej i neoplatońskiej. Ogólną tezą niniejszego artykułu jest to, że Akwinata stara się przeformułować treści neoplatońskie, stosując do nich instrumentarium Arystotelesa. Bardziej szczegółowa analiza dotyczy imion boskich, które Tomasz omawia w q. 13 swojej teologicznej Summy oraz w swoim Komentarzu do Imion Boskich Pseudo-Dionizego Areopagity, gdzie problem ten otrzymuje głęboką interpretację nie tylko pod względem semantycznym, ale przede wszystkim metafizycznym. Tomasz z Akwinu włącza zatem do swojej nauki pewne elementy neoplatonizmu, ale modyfikuje je, kierując się co najmniej trzema kryteriami: (i) wymogiem ortodoksji (zgodnie z wyznawaną religią), (ii) przyjęte standardy ówczesnej „nowoczesnej nauki”, tj. paradygmat arystotelesowskiej teorii nauki, (iii) warunek spójności systemu, który wymaga, aby system był wolny od sprzeczności logicznych. Modyfikacje Tomasza wynikają ogólnie z jego celu, który różni się od celu Dionizego, oraz z metody przyjętej przez Tomasza w wyjaśnianiu problemów filozoficznych i teologicznych. Celem Areopagity jest mistyczne zjednoczenie z Bogiem, podczas gdy dla Tomasza jest to nauczanie i wyjaśnianie sacra doctrina, tj. zbioru ludzkiej wiedzy dotyczącej objawienia (DeDivNom, pr.); Metoda Tomasza ma na celu większą precyzję w mówieniu i wyjaśnianiu „świętej doktryny” przy użyciu instrumentarium Arystotelesa. Dlatego też (i) wprowadza on rozróżnienie między res significata i modus significandi, aby odejść od platońskiego języka Dionizego, który jest pełen sprzeczności (Bóg jest „bytem” i „niebytem”, jest „poza bytem” itp.); (ii) predykacja u Tomasza nie jest jedynie causaliter, jak u Dionizego, ale także substantialiter, co pozwala, mówiąc o boskich perfectiones, określić je jako należące do Boga w sensie pierwotnym i istotowym, a nie tylko jako przyczynę wszelkiej doskonałości w świecie; (iii) Akwinata wskazuje na ontyczną relację zależności stworzeń od Boga, określając ten zestaw relacji zgodnie z Areopagitą jako uczestnictwo, ale wprowadza analogię (proporcjonalności) jako sposób, w jaki można orzekać o takich relacjach; analogia jest zatem sposobem orzekania, ale cum fundamento in re.
Słowa kluczowe: predykacja, analogia, partycypacja, neoplatonizm
DOI: 10.12775/PT.2544-1000.31.02.
Cytowanie w formacie Bibtex:
@article{1,
author = "Andrzej Stefańczyk",
title = "Naming the Ineffable: St. Thomas Aquinas’s Teaching on the Divine Names",
journal = "Przegląd Tomistyczny: Filozofia - Teologia - Kultura duchowa średniowiecza",
year = "2025",
number = "31",
pages = "51-92"
}
Cytowanie w formacie APA:
Stefańczyk, A. (2025). Naming the Ineffable: St. Thomas Aquinas’s Teaching on the Divine Names. Przegląd Tomistyczny: Filozofia - Teologia - Kultura duchowa średniowiecza, 31, 51-92.