Historia nauki - konwersatorium

Cele przedmiotu:
C1. Rozwijanie zainteresowań poznawczych na temat genezy nauki oraz genezy głównych odkryć naukowych.
C2. Pogłębienie pojęcia odkrycia naukowego i jego roli w rozwoju cywilizacyjnym ludzkości.
C3. Ukazanie roli nauki w formowaniu monistycznej interpretacji przyrody.
Wymagania wstępne:
Zainteresowanie genezą i koncepcją odkryć naukowych oraz rolą nauki w kształtowaniu współczesnego obrazu świata i rozwoju cywilizacyjnego ludzkości.
Efekty kształcenia:
WIEDZA

1. Student posiada podstawową wiedzę z zakresu wybranej nauki szczegółowej (K_W09).

2. Student posiada wszechstronną i głęboką wiedzę na temat miejsca i roli filozofii w rozwoju nauki oraz roli nauki jako dziedziny kultury (K_W02).

3. Student posiada wszechstronną wiedzę na temat wpływu idei filozoficznych na koncepcję odkrycia naukowego (K_W06).


UMIEJĘTNOŚCI

1. Student potrafi wyszukiwać, analizować, oceniać, selekcjonować i użytkować informację z wykorzystaniem różnych sposobów i źródeł (w tym źródeł elektronicznych) (K_U01).

2. Student posługuje się swobodnie metodami dydaktycznymi i nowymi technikami, umożliwiającymi prowadzenie zajęć na poziomie akademickim (K_U11).


KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)

1. Student krytycznie ocenia stan własnej wiedzy i umiejętności, rozumie potrzebę nieustannego rozwijania i pogłębiania kompetencji profesjonalnych jest otwarty na nowe idee i gotów do zmiany opinii w świetle dostępnych danych i argumentów (K_K01).

2. Student rozwija w sobie postawę respektu i otwartości na inne poglądy, gotowość do weryfikacji stanowiska pod wpływem rzetelnej argumentacji potrafi odpowiednio określić priorytety służące realizacji określonego przez siebie lub innych zadania badawczego (K_K06).
Treści programowe:
1.Wielkie odkrycia naukowe i ich zastosowania w przemyśle (m.in. odwrócona osmoza, gigantyczny magnetoopór, fulereny). 2. Czynniki stymulujące i opóźniające rozwój nauki (wpływ wojen na postęp naukowy, m.in. rozwój optyki /teorie warstw antyrefleksyjnych/ i informatyki /sieci informatyczne/). 3. Postęp naukowy jako główny czynnik uniwersalizacji i globalizacji (naukowa organizacja pracy i produkcja masowa, metrologia). 4. Kontrowersje wokół genezy centralnych idei naukowych (spory o plagiat Darwinowskiej koncepcji ewolucji). 5. Rola astronomii i astrofizyki w kształtowaniu się monistycznej interpretacji kosmosu (m.in. odkrycie pulsarów, magnetarów i związków organicznych w przestrzeni kosmicznej). 6. Odkrycie elektroluminescencji i jego wpływ na techniki oświetleniowe (historia naturalna światła elektrycznego). 7. Odkrycia nowych planet (planetoid) i księżyców w Układzie Słonecznym w nowożytnej i współczesnej astronomii (m.in. Herschel, Galle, d\'Arrest, Le Verrier, Piazzi, Hall, Tombaugh, Jewitt) a filozoficzne koncepcje odkrycia naukowego. 8. Znaczenie odkryć geograficznych dla nowożytnych nauk przyrodniczych (wyprawy badawcze Cooka, Darwina, Humboldta, Speke\'a, Granta, Scotta i Amundsena) oraz wielkich odkryć fizyki i fizjologii dla postępu cywilizacyjnego (insulina, witaminy, promieniowanie rentgenowskie, rezonans magnetyczny, nadciekłość i nadprzewodnictwo, energia atomowa).
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia:
Ocena na podstawie pisemnego egzaminu testowego z częścią pytań otwartych oraz przygotowywanych przez studentów prezentacji.

WIEDZA

(ndst) Student nie potrafi przedstawić głównych koncepcji genezy nauki i nie dostrzega decydującej roli wielkich eksperymentów naukowych w rozwoju nauk przyrodniczych, nie rozumie związków interteoretycznych pomiędzy poszczególnymi naukami przyrodniczymi.
(dst.) Student potrafi przedstawić w zarysie główne koncepcje genezy nauki, dostrzega decydującą rolę wielkich eksperymentów naukowych w rozwoju nauk przyrodniczych, rozumie związki interteoretyczne pomiędzy poszczególnymi naukami przyrodniczymi.
(dobry) Student potrafi przedstawić w szczegółach główne koncepcje genezy nauk przyrodniczych, zna główne metody badawcze i strategie argumentacyjne występujące w nauce, dostrzega wyraźnie decydującą rolę wielkich eksperymentów naukowych w rozwoju nauk przyrodniczych, dobrze rozumie związki interteoretyczne pomiędzy poszczególnymi naukami przyrodniczymi.
(bdb) Student potrafi przedstawić w szczegółach główne koncepcje genezy nauk przyrodniczych, zna główne metody badawcze i strategie argumentacyjne występujące w nauce, dostrzega wyraźnie i ilustruje oryginalnymi przykładami decydującą rolę wielkich eksperymentów naukowych w rozwoju nauk przyrodniczych, bardzo dobrze rozumie związki interteoretyczne pomiędzy poszczególnymi naukami przyrodniczymi.

UMIEJĘTNOŚCI

(ndst) Student nie potrafi zinterpretować poszczególnych odkryć naukowych w ramach głównych koncepcji odkrycia naukowego, nie potafi poprawnie wnioskować wykorzystując dane z różnych źródeł.
(dst.) Student potrafi zinterpretować niektóre odkrycia naukowe w ramach głównych koncepcji odkrycia naukowego oraz potrafi poprawnie wnioskować wykorzystując dane z różnych źródeł.
(dobry) tudent potrafi zinterpretować najbardziej znane odkrycia naukowe w ramach głównych i peryferyjnych koncepcji odkrycia naukowego oraz potafi poprawnie wnioskować wykorzystując dane z różnych źródeł.
(bdb) Student potrafi zinterpretować odkrycia naukowe w ramach głównych i peryferyjnych koncepcji odkrycia naukowego oraz potafi bezbłędnie wnioskować wykorzystując dane z różnych źródeł, porównując ich wartość i szacując siłę argumentów.

KOMPETENCJE SPOŁECZNE

(ndst) tudent nie ma świadomości znaczenia europejskiego dziedzictwa filozoficznego dla rozumienia nauk przyrodniczych, nie wykazuje otwartości na nowe idee i punkty widzenia, nie potrafi zmienić swojej opnii pod wpływem racjonalnych argumentów.
(dst) Student ma ograniczoną świadomość znaczenia europejskiego dziedzictwa filozoficznego dla rozumienia nauk przyrodniczych, wykazuje otwartość na nowe idee i punkty widzenia i potrafi zmienić swoją opnię pod wpływem racjonalnych argumentów.
(dobry) Student ma pogłębioną świadomość znaczenia europejskiego dziedzictwa filozoficznego dla rozumienia nauk przyrodniczych, wykazuje otwartość na nowe idee i punkty widzenia i potrafi zmienić swoją opnię pod wpływem racjonalnych argumentów.
(bdb) Student ma bardzo głęboką świadomość znaczenia europejskiego dziedzictwa filozoficznego dla rozumienia nauk przyrodniczych, wykazuje otwartość na nowe idee i punkty widzenia i potrafi zmienić swoją opnię pod wpływem racjonalnych argumentów.
Literatura podstawowa i uzupełniająca:
Literatura podstawowa:
Z. Roskal, Kosmos chtoniczny. Historyczny rozwój monistycznej interpretacji kosmosu, Lublin: Wydawnictwo KUL 2012.
A. Wróblewski, Historia fizyki, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 2006.
E. Pietruska-Madej, Odkrycie naukowe. Kontrowersje filozoficzne, Warszawa: PWN 1990.

Literatura uzupełniająca:

I. Stasiewicz-Jasiukowa (red.), Wkład polskiej nauki i techniki do dziedzictwa światowego, Warszawa: Kraków: WAM 2009;
M. Kopczyński, Ludzie i technika. Szkice z dziejów cywilizacji przemysłowej, Warszawa 2009;
E. Grant, Średniowieczne podstawy nauki nowożytnej w kontekście religijnym, instytucjonalnym oraz intelektualnym, Warszawa: 2005;
T. Shachtman, Apokalipsa czy cuda techniki, Warszawa: Bellona 2004;
D. Boorstin, Odkrywcy: dzieje ludzkich odkryć i wynalazków, Warszawa: KiW 1998;
J. Favier, Wielkie odkrycia. Od Aleksandra do Magellana, Warszawa: Bellona 1996;
R. Harré, Wielkie eksperymenty naukowe, Warszawa: Wiedza Powszechna 1991.

Współczesne kontrowersje światopoglądowe - nauki przyrodnicze - konwersatorium

Cele przedmiotu:
C1. Egzemplifikowanie filozoficznych problemów implikowanych przez współczesne teorie przyrodnicze i próba odpowiedzi na pytanie: czy światopogląd racjonalistyczny wyjaśnia rzeczywistość lepiej niż światopogląd religijny?.
C2. Ukazanie specyfiki poznania filozoficznego.
Wymagania wstępne:
Pojęcia światopoglądu i przyrodniczego obrazu świata
Efekty kształcenia:
WIEDZA

K_W01 ma wszechstronną znajomość i pogłębione zrozumienie roli refleksji filozoficznej w kształtowaniu kultury duchowej
K_W02 ma poszerzoną wiedzę o miejscu i znaczeniu filozofii w relacji do teologii, nauk formalnych i szczegółowych oraz o specyfice przedmiotowej i metodologicznej filozofii

UMIEJĘTNOŚCI
K_U01 potrafi wyszukiwać, analizować, oceniać, selekcjonować i użytkować informację z wykorzystaniem źródeł drukowanych i elektronicznych oraz formułować na tej podstawie sądy krytyczne
K_U02 posiada pogłębione umiejętności badawcze, obejmujące analizę prac innych autorów, syntezę różnych idei i poglądów, dobór metod i konstruowanie narzędzi badawczych, opracowanie i prezentację wyników, pozwalające na oryginalne rozwiązywanie złożonych problemów filozoficznych

KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)

K_K01 rozumie potrzebę uczenia się przez całe życie, potrafi inspirować i organizować proces uczenia się innych osób
K_K02 potrafi współdziałać i pracować w grupie, przyjmując w niej różne role
Treści programowe:
1. Transhumanizm i ekstropianizm a światopogląd racjonalistyczny (m.in. problem przeszczepów organów, eugenika i kwestia cyborgizacji). 2. Humanizm kosmiczny i ekologiczny (m.in. ruch New Age, astrologia) a światopoglądy irracjonalistyczne. 3. Argumenty za nieśmiertelnością duszy ludzkiej w świetle fizjologii i neurofizjologii (m.in. dualistyczny interakcjonizm) w relacji do światopoglądu racjonalistycznego. 4. Problem roślin genetycznie modyfikowanych w świetle światopoglądu ekologicznego (m.in. wpływ na bioróżnorodność) oraz problem obecności dzikich gatunków zwierząt na terenach zurbanizowanych (m.in. etyczne podstawy przekształceń przestrzeni).
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia:
Ocena na podstawie pisemnego egzaminu testowego z częścią pytań otwartych oraz przygotowywanych przez studentów prezentacji multimedialnych.

Wiedza

Na ocenę 5: Student ma usystematyzowaną i ugruntowaną wiedzę odnoszącą się do przedstawionych i omawianych zagadnień. Potrafi wykorzystywać posiadaną wiedzę w trakcie zajęć; jest dobrze zorientowany w aktualnej literaturze przedmiotu.
Na ocenę 4: Student posiada uporządkowaną wiedzę odnoszącą się do przedstawionych i omawianych zagadnień.
Na ocenę 3: Student posiada ogólną orientacją dotyczącą zagadnień przedstawionych w trakcie konwersatorium.
Na ocenę 2: Student nie posiada podstawowej wiedzy odnoszącą się do przedstawionych i omawianych zagadnień. Nie zna aktualnej literatury przedmiotu.

Umiejętności

Na ocenę 5: Student bardzo dobrze rozumie podstawowe treści zajęć i potrafi zająć krytyczne stanowisko w odniesieniu do zagadnień poruszanych w trakcie konwersatorium; wykazuje inicjatywę w poszukiwaniu/tworzeniu własnych materiałów i narzędzi pracy. Potrafi dobrze posługiwać się nimi.
Na ocenę 4: Student dobrze rozumie podstawowe treści zajęć i dobrze radzi sobie z krytycznym odnoszeniem się do poglądów dotyczących poruszanych kwestii; Wykazuje inicjatywę w poszukiwaniu/tworzeniu własnych materiałów i narzędzi pracy, potrafi posługiwać się nimi.
Na ocenę 3: Student w niewielkim stopniu rozumie podstawowe treści zajęć i zaledwie wystarczająco radzi sobie z krytycznym odniesieniem się do poglądów dotyczących poruszanych w wykładzie kwestii; nie potrafi tworzyć własnych narzędzi pracy ani posługiwać się nimi.
Na ocenę 2: Student nie rozumie podstawowych treści zajęć lub nie potrafi krytycznie analizować poglądów odnoszących się do poruszanych w wykładzie kwestii; nie potrafi tworzyć własnych narzędzi pracy ani posługiwać się nimi.

Kompetencje społeczne

Na ocenę 5: Student wykazuje zaangażowanie i aktywność w zajęciach, z własnej inicjatywy pogłębia i doskonali posiadaną wiedzę i umiejętności. Efektywnie korzysta z dostępnej najnowszej literatury.
Na ocenę 4: Student aktywnie uczestniczy w zajęciach, wykazuje otwartość na potrzebę pogłębiania posiadanej wiedzy i umiejętności. Chętnie angażuje się w dyskusje.
Na ocenę 3: Student uczestniczy w zajęciach, ale jego postawa jest bierna, pozbawiona kreatywności i zaangażowania. W małym stopniu angażuje się w dyskusje i korzysta z dostępnej literatury przedmiotu.
Na ocenę 2: Student nie angażuje się we własny proces zdobywania wiedzy, nie wywiązuje się ze stawianych mu celów i zadań, nie angażuje się w dyskusje stawianych problemów.
Literatura podstawowa i uzupełniająca:
Podstawowa

R. Ptaszek, Nowa Era religii? Ruch New Age i jego doktryna – aspekt filozoficzny. Lublin 2015; M. Klichowski, Narodziny cyborgizacji. Nowa eugenika, transhumanizm i zmierzch edukacji, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań 2014; J. Kleszcz, Wpływ zwierząt na formę współczesnych przestrzeni miejskich ,,Kultura i Wartości'' 1 (2014), 67-82; J. Żak-Bucholc, Relacja natura-kultura w polskiej recepcji New Age. Humanizm Kosmiczny i Ekologiczny jako nowa wizja relacji Człowiek – Natura w New Age i Nowej Świadomości [w:] Człowiek wobec natury – humanizm wobec nauk przyrodniczych, red. J. Sokolski, Wydawnictwo NERITON, Warszawa 2010, s. 314-320; M. Bakke, Posthumanizm: człowiek w świecie większym niż ludzki, [w:] Człowiek wobec natury – humanizm wobec nauk przyrodniczych, red. J. Sokolski, Wydawnictwo NERITON, Warszawa 2010, s. 338-339; K. Fijałkowski, T. Bielecki, Homo przypadkiem sapiens, Warszawa: PWN 2009; J. Stangroom, Co myślą naukowcy (tłum. A. Onysymow), Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2009; J. Gray, Słomiane psy. Myśli o ludziach i innych zwierzętach (tłum. C Cieśliński), Książka i Wiedza, Warszawa 2003;


Uzupełniająca:

K. Adamski, Transhumanizm - między utopią, biotechnologią a gnozą, ,,Roczniki Teologii Moralnej'', 59 (2012), 105-128; A. Mc Grath: Nauka i religia. Kraków 2009; J.C. Polkinghorne: Jeden świat. Wzajemne relacje nauki i teologii. Kraków 2008; F. Facchini: Przygoda człowieka. Przypadek czy stworzenie? Kraków 2008;

Wybrane zagadnienia z filozofii przyrody - wykład

Cele przedmiotu:
Wykład ma na celu zapoznanie ze dziejami zasady przyczynowości, z jej filozoficznymi koncepcjami i interpretacjami (ontologiczna, epistemologiczna) oraz zastosowaniami we współczesnych teoriach z zakresu nauk przyrodniczych i ścisłych.
Wymagania wstępne:
Zainteresowania filozoficznymi aspektami współczesnych teorii nauk przyrodniczych i ścisłych.
Efekty kształcenia:
WIEDZA

Student dogłębnie zna specyfikę przedmiotową i metodologiczne osobliwości filozofii na poziomie pozwalającym na interdyscyplinarne, multidyscyplinarne i transdyscyplinarne badania ze specjalistami z innych dziedzin (K_W03)

UMIEJĘTNOŚCI

Student prowadzi samodzielne twórcze badania w zakresie wybranej subdyscypliny filozoficznej i konfrontuje otrzymane wyniki ze specjalistami w wybranym temacie (K_U10)

KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)

Student krytycznie ocenia stan własnej wiedzy i umiejętności, rozumie potrzebę nieustannego rozwijania i pogłębiania kompetencji profesjonalnych (K_K01)
Metody dydaktyczne:
wykład (konwersatoryjny) z elementami prezentacji multimedialnych oraz dyskusja naukowa
Treści programowe:
1. Geneza nowożytnej koncepcji przyczynowości. 2. Charakterystyka nowożytnej koncepcji przyczynowości (separacja koncepcji przyczynowości od zasady przyczynowości). 3. Czy związki przyczynowe występują tylko w tzw. świecie fenomenalnym, czy także w świecie realnym? 4. Współczesne koncepcje przyczynowości (m.in.regularnościowe koncepcje przyczynowości,koncepcje przyczynowości wiążące przyczynę z manipulowalnością, koncepcje przyczynowości ufundowane na pojęciu transferu tzw. wielkości zachowanych /energia, pęd/, koncepcje przyczynowości rozumianej jako korelacja pomiędzy zmiennymi statystycznymi). 5. Ontologiczna interpretacja przyczynowości. 6. Epistemologiczna interpretacja przyczynowości. 7. Aplikacje zasady przyczynowości w naukach przyrodniczych (m.in.magnetorecepcja, nawigacja olfaktoryczna). 8. Aplikacje zasady przyczynowości w naukach ścisłych (m.in. badania planetoid).
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia:
egzamin testowy z częścią pytań otwartych

WIEDZA

ocena niedostateczna - Student nie potrafi przedstawić głównych sformułowań zasady przyczynowości oraz nie umie wskazać aplikacji tej zasady w wybranych teoriach nauk przyrodniczych i ścisłych.

ocena dostateczna - Student potrafi przedstawić w zarysie główne sformułowania zasady przyczynowości oraz umie wskazać niektóre aplikacje tej zasady w wybranych teoriach nauk przyrodniczych i ścisłych.

ocena dobra - Student potrafi przedstawić główne sformułowania zasady przyczynowości oraz umie wskazać reprezentatywne aplikacje tej zasady w wybranych teoriach nauk przyrodniczych i ścisłych.

ocena bardzo dobra - Student potrafi przedstawić szczegółowo główne sformułowania zasady przyczynowości w ich historycznym rozwoju oraz umie wskazać różnorodne aplikacje tej zasady w wybranych teoriach nauk przyrodniczych i ścisłych.

UMIEJĘTNOŚCI:

Student nie potrafi analizować i nie rozumie podstawowych treści zajęć. Nie potrafi operować językiem filozoficznym jako podstawowym narzędziem poruszania się po problematyce przedmiotu - ocena niedostateczna.

Student w stopniu minimalnym analizuje i rozumie treści zajęć. W sposób mechaniczny potrafi odtwarzać treści podawane na wykładzie - ocena dostateczna.

Student potrafi zaprezentować posiadaną wiedzę i aplikować ją do argumentacji i rozwiązywania problemów - ocena dobra.

Student ma opanowane narzędzia analizy i syntezy posiadanej wiedzy. Potrafi sensownie prześledzić ewolucję kluczowych pojęć filozoficznych w różnych kontekstach historycznych - ocena bardzo dobra.

KOMPETENCJE SPOŁECZNE:

Student nie nie angażuje się w dyskusje omawianych problemów. Nie rozwija i nie pogłębia wiedzy filozoficznej - ocena niedostateczna.

Student uczestniczy w zajęciach, ale jego postawa jest bierna, pozbawiona kreatywności i zaangażowania. W małym stopniu angażuje się w dyskusje i korzysta z dostępnej literatury przedmiotu - ocena dostateczna.

Student aktywnie uczestniczy w zajęciach, wykazuje otwartość na potrzebę pogłębiania posiadanej wiedzy i umiejętności. Chętnie angażuje się w dyskusje - ocena dobra.

Student jest animatorem dyskusji na wykładzie mając istotny wpływ na kształt i przebieg zajęć. W sposób wnikliwy i kompetentny korzysta z dostępnej literatury przedmiotu - ocena bardzo dobra.
Literatura podstawowa i uzupełniająca:
Literatura podstawowa:

Born M., Natural Philosophy of Cause and Chance, Oxford: Clarendon Press 1949; Bunge M., O przyczynowości. Miejsce zasady przyczynowej we współczesnej nauce (tłum. S. Amsterdamski) Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1968; Hume D., Traktat o naturze ludzkiej (tłum. pol. Cz. Znamierowski), Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1963; Hume D., Badania dotyczące rozumu ludzkiego (tłum. J. Łukasiewicz i K. Twardowski), Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1977; Ingarden R., Spór o istnienie świata, t. 3. O strukturze przyczynowej realnego świata (tłum. D. Gierulanka), Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1981; Dowe P., Physical Causation, Oxford: Oxford University Press 2000; Norton, John. "Causation as Folk Science." Philosopher's Imprint 3 (4) (2003). Available from www.philosophersimprint.org/003004/. Ducheyne S., Galileo’s Interventionist Notion of ‘‘Cause’’, ,,Journal of the History of Ideas’’ 67 (2006), s. 443-464; Fidora A., Divination and Scientific Prediction: The Epistemology of Prognostic Sciences in Medieval Europe, ,,Early Science and Medicine’’ 18 (2013), s. 517-535.