Opisy zajęć

Historia relacji między naukami przyrodniczymi a filozofią - konwersatorium

Cele przedmiotu:
Konwersatorium ma na celu 1) przedstawienie w ujęciu historycznym (starożytność, średniowiecze, odrodzenie, oświecenie, współczesność) głównych typów relacji pomiędzy naukami przyrodniczymi i filozofią (autonomia, separacja, konflikt) oraz 2) omówienie i krytykę scjentyzmu (m.in.tzw.humanizmu ewolucyjnego) jako egzemplifikacji supremacji poznania naukowego nad poznaniem filozoficznym.
Wymagania wstępne:
Podstawowa wiedza z zakresu historii filozofii i historii nauki.
Efekty kształcenia:
WIEDZA

K_W01: Student(ka) ma wszechstronną znajomość i pogłębione zrozumienie roli refleksji filozoficznej w kształtowaniu kultury duchowej.
K_W02: Student(ka) ma poszerzoną wiedzę o miejscu i znaczeniu filozofii w relacji do teologii, nauk formalnych i szczegółowych oraz o specyfice przedmiotowej i metodologicznej filozofii.

UMIEJĘTNOŚCI

K_U06: Student(ka) posiada umiejętność merytorycznego argumentowania, z wykorzystaniem własnych poglądów oraz poglądów innych autorów, formułowania wniosków oraz tworzenia syntetycznych podsumowań posiada umiejętność formułowania opinii krytycznych o wytworach kultury na podstawie wiedzy naukowej i doświadczenia oraz umiejętność prezentacji opracowań krytycznych w różnych formach i w różnych mediach posiada pogłębioną umiejętność przygotowania różnych prac pisemnych w języku polskim i języku obcym uznawanym za podstawowy dla dziedzin nauki i dyscyplin naukowych właściwych dla studiowanego kierunku studiów.

KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)

K_K04: Student(ka) potrafi dokonać pogłębionej analizy sytuacji i problemów oraz samodzielne sformułować propozycje ich rozwiązania.
K_K05: Student(ka) potrafi uzasadnić rolę filozofii i odpowiedzialności za zachowanie dziedzictwa kulturowego regionu, kraju, Europy.
Metody dydaktyczne:
Dyskusja naukowa z elementami prezentacji multimedialnych.
Treści programowe:
1. Nauki przyrodnicze i filozofia w starożytności i średniowieczu (m.in. kazus medycyny i astronomii).
2. Dominacja poznania filozoficznego w okresie renesansu (m.in. kazus astrologii i alchemii).
3. Odrodzenie nauk przyrodniczych (mechanika i astronomia) w okresie oświecenia a filozofia transcedentalna Kanta.
4. Sukcesy poznawcze nauki nowożytnej i geneza filozofii pozytywistycznej (m.in. J. Herschel, A. Comte, J. S. Mill).
5. Krytyka nauki w empiriokrytycyzmie i konwencjonalizmie (m.in. R. Avenarius, P. Duhem).
6. Rozwój fizyki w pierwszej połowie XX wieku i fizykalizm neopozytywizmu (m.in. R. Carnap, H. Reichenbach).
7. Rozwój teorii ewolucji i ewolucjonizmu w drugiej połowie XX wieku a naturalizacja epistemologii we współczesnej filozofii (m.in. W. Quine, H. Kornblith).
8. Humanizm ewolucyjny jako egzemplifikacja współczesnej supremacji nauki nad filozofią (m.in. M. Schmidt-Salomon, C. Sagan).
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia:
Ocena na podstawie pisemnych testów z częścią pytań otwartych i przygotowywanych przez studentów prezentacji.

Wiedza

Na ocenę 5: Student ma usystematyzowaną i ugruntowaną wiedzę odnoszącą się do przedstawionych i omawianych zagadnień. Potrafi wykorzystywać posiadaną wiedzę w trakcie zajęć; jest dobrze zorientowany w aktualnej literaturze przedmiotu.
Na ocenę 4: Student posiada uporządkowaną wiedzę odnoszącą się do przedstawionych i omawianych zagadnień.
Na ocenę 3: Student posiada ogólną orientacją dotyczącą zagadnień przedstawionych w trakcie konwersatorium.
Na ocenę 2: Student nie posiada podstawowej wiedzy odnoszącą się do przedstawionych i omawianych zagadnień. Nie zna aktualnej literatury przedmiotu.

Umiejętności

Na ocenę 5: Student bardzo dobrze rozumie podstawowe treści zajęć i potrafi zająć krytyczne stanowisko w odniesieniu do zagadnień poruszanych w trakcie konwersatorium; wykazuje inicjatywę w poszukiwaniu/tworzeniu własnych materiałów i narzędzi pracy. Potrafi dobrze posługiwać się nimi.
Na ocenę 4: Student dobrze rozumie podstawowe treści zajęć i dobrze radzi sobie z krytycznym odnoszeniem się do poglądów dotyczących poruszanych kwestii; Wykazuje inicjatywę w poszukiwaniu/tworzeniu własnych materiałów i narzędzi pracy, potrafi posługiwać się nimi.
Na ocenę 3: Student w niewielkim stopniu rozumie podstawowe treści zajęć i zaledwie wystarczająco radzi sobie z krytycznym odniesieniem się do poglądów dotyczących poruszanych w wykładzie kwestii; nie potrafi tworzyć własnych narzędzi pracy ani posługiwać się nimi.
Na ocenę 2: Student nie rozumie podstawowych treści zajęć lub nie potrafi krytycznie analizować poglądów odnoszących się do poruszanych w wykładzie kwestii; nie potrafi tworzyć własnych narzędzi pracy ani posługiwać się nimi.

Kompetencje społeczne

Na ocenę 5: Student wykazuje zaangażowanie i aktywność w zajęciach, z własnej inicjatywy pogłębia i doskonali posiadaną wiedzę i umiejętności. Efektywnie korzysta z dostępnej najnowszej literatury.
Na ocenę 4: Student aktywnie uczestniczy w zajęciach, wykazuje otwartość na potrzebę pogłębiania posiadanej wiedzy i umiejętności. Chętnie angażuje się w dyskusje.
Na ocenę 3: Student uczestniczy w zajęciach, ale jego postawa jest bierna, pozbawiona kreatywności i zaangażowania. W małym stopniu angażuje się w dyskusje i korzysta z dostępnej literatury przedmiotu.
Na ocenę 2: Student nie angażuje się we własny proces zdobywania wiedzy, nie wywiązuje się ze stawianych mu celów i zadań, nie angażuje się w dyskusje stawianych problemów.
Literatura (podstawowa i zalecana):
Podstawowa

A. C. Crombie, Nauka średniowieczna i początki nauki nowożytnej, t. 1-2, Warszawa1960; R. Miszczyński (red.), Kształtowanie się podstaw nauki współczesnej, Częstochowa 1995; Z. Roskal, Astronomia matematyczna w nauce greckiej. Metodologiczne studium historyczno-przyrodnicze, Lublin 2002; W. Quine, Korzenie ontologii, Warszawa 2006; R. Kilbansky, E. Panofsky, F. Saxl, Saturn i melancholia. Studia z historii, filozofii, przyrody, medycyny, religii oraz sztuki, Kraków 2009; M. Schmidt-Salomon, Humanizm ewolucyjny. Dlaczego możliwe jest dobre życie w złym świecie, Słupsk 2012.

Uzupełniająca

D. Dzwonkowska, Pozytywistyczne ujęcie relacji filozofii do nauk przyrodniczych, ,,Studia Philosophiae Christianae’’ 47 nr 2 (2011), 195-208 http://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.desklight-ca6f2337-0d78-4476-b1a1-4445477b6441
M. Miłkowski, Epistemologia znaturalizowana http://marcinmilkowski.pl/downloads/fopa.pdf
R. Ziemińska, Zwrot naturalistyczny we współczesnej epistemologii http://www.whus.pl/files/whus/nr1_r_zieminska.pdf



Współczesne kontrowersje światopoglądowe - nauki przyrodnicze - konwersatorium

Cele przedmiotu:
C1. Egzemplifikowanie filozoficznych problemów implikowanych przez współczesne teorie przyrodnicze i próba odpowiedzi na pytanie: czy światopogląd racjonalistyczny wyjaśnia rzeczywistość lepiej niż światopogląd religijny?.
C2. Ukazanie specyfiki poznania filozoficznego.
Wymagania wstępne:
Pojęcia światopoglądu i przyrodniczego obrazu świata
Efekty kształcenia:
WIEDZA

K_W01 ma wszechstronną znajomość i pogłębione zrozumienie roli refleksji filozoficznej w kształtowaniu kultury duchowej
K_W02 ma poszerzoną wiedzę o miejscu i znaczeniu filozofii w relacji do teologii, nauk formalnych i szczegółowych oraz o specyfice przedmiotowej i metodologicznej filozofii

UMIEJĘTNOŚCI
K_U01 potrafi wyszukiwać, analizować, oceniać, selekcjonować i użytkować informację z wykorzystaniem źródeł drukowanych i elektronicznych oraz formułować na tej podstawie sądy krytyczne
K_U02 posiada pogłębione umiejętności badawcze, obejmujące analizę prac innych autorów, syntezę różnych idei i poglądów, dobór metod i konstruowanie narzędzi badawczych, opracowanie i prezentację wyników, pozwalające na oryginalne rozwiązywanie złożonych problemów filozoficznych

KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)

K_K01 rozumie potrzebę uczenia się przez całe życie, potrafi inspirować i organizować proces uczenia się innych osób
K_K02 potrafi współdziałać i pracować w grupie, przyjmując w niej różne role
Treści programowe:
1. Światopoglądowe funkcje teorii ewolucji (m.in. teizm ewolucjonistyczny) a teoria inteligentnego projektu. 2. Astrohumanizm jako technoutopia przyszłości (m.in. religijne i światopoglądowe funkcje astrohumanizmu). 3. Wegetarianizm i weganizm jako światopoglądy (ir)racjonalistyczne (m.in. problem obrony praw zwierząt, osobliwości współczesnej religijności). 4. Badania nad doświadczeniem śmierci klinicznej i próby wyjaśnienia zjawiska NDE (m.in. teorie fizjologiczne, psychologiczne) w relacji do światopoglądu racjonalistycznego.
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia:
Ocena na podstawie pisemnych testów z częścią pytań otwartych oraz przygotowywanych przez studentów prezentacji multimedialnych.

Wiedza

Na ocenę 5: Student ma usystematyzowaną i ugruntowaną wiedzę odnoszącą się do przedstawionych i omawianych zagadnień. Potrafi wykorzystywać posiadaną wiedzę w trakcie zajęć; jest dobrze zorientowany w aktualnej literaturze przedmiotu.
Na ocenę 4: Student posiada uporządkowaną wiedzę odnoszącą się do przedstawionych i omawianych zagadnień.
Na ocenę 3: Student posiada ogólną orientacją dotyczącą zagadnień przedstawionych w trakcie konwersatorium.
Na ocenę 2: Student nie posiada podstawowej wiedzy odnoszącą się do przedstawionych i omawianych zagadnień. Nie zna aktualnej literatury przedmiotu.

Umiejętności

Na ocenę 5: Student bardzo dobrze rozumie podstawowe treści zajęć i potrafi zająć krytyczne stanowisko w odniesieniu do zagadnień poruszanych w trakcie konwersatorium; wykazuje inicjatywę w poszukiwaniu/tworzeniu własnych materiałów i narzędzi pracy. Potrafi dobrze posługiwać się nimi.
Na ocenę 4: Student dobrze rozumie podstawowe treści zajęć i dobrze radzi sobie z krytycznym odnoszeniem się do poglądów dotyczących poruszanych kwestii; Wykazuje inicjatywę w poszukiwaniu/tworzeniu własnych materiałów i narzędzi pracy, potrafi posługiwać się nimi.
Na ocenę 3: Student w niewielkim stopniu rozumie podstawowe treści zajęć i zaledwie wystarczająco radzi sobie z krytycznym odniesieniem się do poglądów dotyczących poruszanych w wykładzie kwestii; nie potrafi tworzyć własnych narzędzi pracy ani posługiwać się nimi.
Na ocenę 2: Student nie rozumie podstawowych treści zajęć lub nie potrafi krytycznie analizować poglądów odnoszących się do poruszanych w wykładzie kwestii; nie potrafi tworzyć własnych narzędzi pracy ani posługiwać się nimi.

Kompetencje społeczne

Na ocenę 5: Student wykazuje zaangażowanie i aktywność w zajęciach, z własnej inicjatywy pogłębia i doskonali posiadaną wiedzę i umiejętności. Efektywnie korzysta z dostępnej najnowszej literatury.
Na ocenę 4: Student aktywnie uczestniczy w zajęciach, wykazuje otwartość na potrzebę pogłębiania posiadanej wiedzy i umiejętności. Chętnie angażuje się w dyskusje.
Na ocenę 3: Student uczestniczy w zajęciach, ale jego postawa jest bierna, pozbawiona kreatywności i zaangażowania. W małym stopniu angażuje się w dyskusje i korzysta z dostępnej literatury przedmiotu.
Na ocenę 2: Student nie angażuje się we własny proces zdobywania wiedzy, nie wywiązuje się ze stawianych mu celów i zadań, nie angażuje się w dyskusje stawianych problemów.
Literatura (podstawowa i zalecana):
Podstawowa:

Z. Pańpuch,Spór o cielesność. Analiza ujęćwybranych problemów u tomistówegzystencjaknych oraz propozycja wprowadzenia do antropologii filozoficznej rozróżnienia między ciałem i organizmem, Lublin: PTTA 2015; D.Sagan, Metodologiczno-filozoficzne aspekty teorii inteligentnego projektu, Zielona Góra: IF UZ 2015; M. Chaberek, Stworzenie czy ewolucja? Dylemat katolika, Fronda 2014; P. Van Lommel, Wieczna Świadomość. Naukowa wizja ,,Życia po życiu'' (tłum. M. Woźniak-Diedern), Warszawa; Artvitae 2010; J. Gray, Czarna msza. Apokaliptyczna religia i śmierć utopii (tłum. A. Puchejda, K. Szymaniak), Kraków: Wydawnictwo Znak 2009; K.Jodkowski (red.) Teoria inteligentnego projektu - nowe rozumienie naukowości? Warszawa: Megas 2007; A. Dyczewska, Światopogląd na talerzu. Wegetarianizm jako przejaw współczesnej religijności, Kraków 2006; E. Alaxander, Dowód. Prawdziwa historia neurochirurga, który przekroczył granicę śmierci i odkrył Niebo, SIW Znak 2013.

Uzupełniająca:

P. Bylica i in.(red.), Filozofia - nauka -religia, Zielona Góra: IF UZ 2015; A. Mc Grath: Nauka i religia. Kraków 2009; F. Facchini: Przygoda człowieka. Przypadek czy stworzenie? Kraków 2008; J.C. Polkinghorne: Jeden świat. Wzajemne relacje nauki i teologii. Kraków 2008.

Zagadnienia współczesnej nauki - konwersatorium

Cele przedmiotu:
Głównym celem konwersatorium jest 1) dyskusja tych zagadnień współczesnych nauk przyrodniczych i ścisłych, które są relewantne światopoglądowo (m.in. poznanie zmysłowe zwierząt, metabolizm węglowodanów i lipidów) oraz tworzą kontrowersje w środowisku naukowym (m.in. problem hormezy). Celem pobocznym jest 2) analiza przekazów popularno-naukowych w aspekcie ich funkcji tworzenia obrazu świata.

Wymagania wstępne:
Zainteresowania postępami współczesnej nauki i ich wpływem na kształtowanie się współczesnego modelu życia.
Efekty kształcenia:
WIEDZA

W1: Student(-ka) rozumie złożone zjawiska i procesy przyrodnicze (K_W01)
W2: Student(-ka) ma pogłębioną wiedzę o wzajemnych powiązaniach nauk o życiu, nauk o Ziemi i Wszechświecie oraz o związkach tych nauk z szerszym kontekstem nauk filozoficznych
(K_W13)

UMIEJĘTNOŚCI

Student(-ka) posiada umiejętność integrowania wiedzy z różnych dyscyplin w zakresie nauk o życiu i o Ziemi i Wszechświecie (K_U04)

Student(-ka) analizuje i ocenia problemy i konflikty moralne powstałe na tle postępu naukowo-technicznego (K_U10)

KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)

Student(-ka) potrafi samodzielnie i krytycznie uzupełniać wiedzę i umiejętności, rozszerzone o wymiar interdyscyplinarny (K_K08)
Metody dydaktyczne:
Dyskusja naukowa połączona z prezentacjami multimedialnymi
Treści programowe:
1. Wpływ działalności człowieka na stan środowiska naturalnego (m.in. spór o antropogenne ocieplenie atmosfery Ziemi i alternatywne źródła energii, problem antropocenu). 2. Kontrowersje w ocenie zjawiska hormezy (m.in. hormeza radiacyjna) i percepcji pozazmysłowej (telepatia, prekognicja, retrokognicja, projekcja astralna). 3. Zjawisko magnetorecepcji w biosferze (m.in. tzw. zmysł magnetyczny zwierząt). 4. Spór o wpływ cukru rafinowanego i jego substytutów (m.in. ksylitol, stevia, aspartam) oraz utwardzonych tłuszczów roślinnych (izomery trans kwasów tłuszczowych) na metabolizm człowieka.
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia:
Ocena na podstawie pisemnych testów z częścią pytań otwartych oraz przygotowywanych przez studentów prezentacji.

Wiedza

Na ocenę 5: Student(ka) ma usystematyzowaną i ugruntowaną wiedzę odnoszącą się do przedstawionych i omawianych zagadnień. Potrafi wykorzystywać posiadaną wiedzę w trakcie zajęć; jest dobrze zorientowany w aktualnej literaturze przedmiotu.
Na ocenę 4: Student(ka) posiada uporządkowaną wiedzę odnoszącą się do przedstawionych i omawianych zagadnień.
Na ocenę 3: Student(ka) posiada ogólną orientacją dotyczącą zagadnień przedstawionych w trakcie konwersatorium.
Na ocenę 2: Student(ka) nie posiada podstawowej wiedzy odnoszącą się do przedstawionych i omawianych zagadnień. Nie zna aktualnej literatury przedmiotu.

Umiejętności

Na ocenę 5: Student(ka) bardzo dobrze rozumie podstawowe treści zajęć i potrafi zająć krytyczne stanowisko w odniesieniu do zagadnień poruszanych w trakcie konwersatorium; wykazuje inicjatywę w poszukiwaniu/tworzeniu własnych materiałów i narzędzi pracy. Potrafi dobrze posługiwać się nimi.
Na ocenę 4: Student(ka) dobrze rozumie podstawowe treści zajęć i dobrze radzi sobie z krytycznym odnoszeniem się do poglądów dotyczących poruszanych kwestii; Wykazuje inicjatywę w poszukiwaniu/tworzeniu własnych materiałów i narzędzi pracy i potrafi posługiwać się nimi.
Na ocenę 3: Student(ka) w niewielkim stopniu rozumie podstawowe treści zajęć i zaledwie wystarczająco radzi sobie z krytycznym odniesieniem się do poglądów dotyczących poruszanych w wykładzie kwestii; nie potrafi tworzyć własnych narzędzi pracy ani posługiwać się nimi.
Na ocenę 2: Student(ka) nie rozumie podstawowych treści zajęć lub nie potrafi krytycznie analizować poglądów odnoszących się do poruszanych w wykładzie kwestii; nie potrafi tworzyć własnych narzędzi pracy ani posługiwać się nimi.

Kompetencje społeczne

Na ocenę 5: Student(ka) wykazuje zaangażowanie i aktywność w zajęciach, z własnej inicjatywy pogłębia i doskonali posiadaną wiedzę i umiejętności. Efektywnie korzysta z dostępnej najnowszej literatury.
Na ocenę 4: Student(ka) aktywnie uczestniczy w zajęciach, wykazuje otwartość na potrzebę pogłębiania posiadanej wiedzy i umiejętności. Chętnie angażuje się w dyskusje.
Na ocenę 3: Student(ka) uczestniczy w zajęciach, ale jego postawa jest bierna, pozbawiona kreatywności i zaangażowania. W małym stopniu angażuje się w dyskusje i korzysta z dostępnej literatury przedmiotu.
Na ocenę 2: Student(ka) nie angażuje się we własny proces zdobywania wiedzy, nie wywiązuje się ze stawianych mu celów i zadań, nie angażuje się w dyskusje stawianych problemów.
Literatura (podstawowa i zalecana):
Podstawowa:

J. Taylor, Nauka i zjawiska nadnaturalne, Warszawa: PIW 1990; L.Dobrzyński, Biologiczne skutki promieniowania jonizującego, ,,Postępy Techniki Jądrowej’’ 44 (2001), 14-29; V.Klaus, Błękitna Planeta w Zielonych Okowach. Co jest zagrożone: klimat czy wolność? Rzeczpospolita S.A. 2008; T. Birkhead, Sekrety ptaków. Fascynujący świat ptasich zmysłów, Wyd. Galaktyka 2012; H.-Ulrich Grimm, Cukrowa mafia. Jak cukrowe lobby niszczy Twoje zdrowie, Białystok 2014.

Uzupełniająca:

T. Woźniak, Propaganda scjentystyczna. Funkcje społeczne przekazów popularnonaukowych, Warszawa 2000..