Opisy zajęć

Filozofia przyrody nieożywionej - wykład

Opis zajęć:
1. Historyczne i współczesne nazwy przedmiotu (physica, scientia naturalis, cosmologia, philosophia naturalis, kosmofilozofia, biofilozofia, ekofilozofia, kosmologia filozoficzna, filozofia przyrody ożywionej i nieożywionej). 2. Problem (słabej i silnej) kontrowersyjności filozofii przyrody w europejskie tradycji filozoficznej, relacje filozofii przyrody do nauki, techniki i religii (filozoficzno-naukowa koncepcja kosmizmu). 3. Aktualność i potrzeba filozofii przyrody: współczesne koncepcje filozofii przyrody (teoria poznania naukowego, metafizyka /ontologia/ przyrody, kosmologia filozoficzna, synteza naukowych poglądów na przyrodę, popularyzacja przyrodniczego obrazu świata, etyka ekologiczna, estetyka przyrody) i ich egzemplifikacje. 4. Filozoficzne koncepcje materii - hylemorfizm i jego modyfikacje (meromorfizm i hylesystemizm) - argumenty na rzecz hylemorfizmu. 5. Filozoficzne interpretacje przyrodniczych koncepcji materii (antymaterii) a problem budulca Wszechświata (koncepcja kosmosu chtonicznego) - ciemna materia i ciemna energia a problem brakującej masy wszechświata versus teorie alternatywne (MOND). 6. Zagadnienie przestrzeni a skale wielkości struktur materii nieożywionej (struktury atomowe i molekularne - problematyka lokalizacji, ukryte wymiary przestrzeni i struktura fraktalna Wszechświata). 7. Mikrokosmos (cząstki elementarne według standardowego modelu oddziaływań elementarnych z filozoficznego punktu widzenia). 8. Główne struktury makrokosmosu (gwiazdy, pulsary, kwazary, mgławice, planety i księżyce oraz najnowsze odkrycia: pozasłoneczne układy planetarne) a wielkoskalowe struktury Wszechświata - megakosmos (gromady galaktyk, supergromady, ściany i pustki). 9. Modyfikacje koncepcji natury w europejskiej tradycji filozoficznej a problem praw przyrody (praw nauki): status metodologiczny (jedność mikrokosmosu i makrokosmosu), epistemologiczny i ontologiczny (prawa fundamentalne i fenomenologiczne) oraz typologia praw nauki. 10. Pojęcie przyczyny w filozofii przyrody i naukach przyrodniczych oraz cechy relacji przyczynowej - filozoficzna krytyka pojęcia przyczyny i współczesne kontrargumenty. 11. Zasada przyczynowości w wersji metafizycznej i przyrodniczej (przyczynowość oddolna i odgórna), koncepcje związku przyczynowego (materialistyczna, spirytualistyczna, racjonalistyczna, fenomenalistyczna), typologia związków przyczynowych oraz problem naturalizmu metodologicznego (nihilizmu teologicznego). 12. Determinizm kauzalny versus determinizm statystyczny (interpretacje mechaniki kwantowej). 13. Determinizm versus teleologia (typy determinizmu a kategoria celu). 14. Koncepcje teleonomii i bioniki (biomimetyki) - egzemplifikacje biomimetyków. 15. Filozoficzne argumenty za celowością świata - Wszechświat antropiczny (silna i słaba zasada antropiczna a zasada indyferentyzmu).
Literatura (podstawowa i zalecana):
Literatura podstawowa:

Z. Hajduk, Filozofia przyrody. Filozofia przyrodoznawstwa. Metakosmologia, Lublin; TN KUL 2007.
H. D. Mutschler, Wprowadzenie do filozofii przyrody, Kraków: WAM 2005.

Literatura uzupełniająca:


Z. Roskal, Kosmos chtoniczny. Historyczny rozwój monistycznej interpretacji kosmosu, Lublin: Wyd. KUL 2012.
J. Baryszczew, P. Teerikorpi, Wszechświat. Poznawanie kosmicznego ładu, Kraków: WAM 2005.
M.Tempczyk, Ontologia świata przyrody, Kraków: Universitas 2005.
F. Shu, Galaktyki, gwiazdy, życie. Fizyka Wszechświata, Warszawa: ,,Prószyński i S-ka'' 2003.
M. Krajewski, Prawa nauki. Przegląd zagadnień metodologicznych i filozoficznych, Warszawa: KiW 1998.
S. Mazierski, Prawa przyrody. Studium metodologiczne, Lublin, RW KUL 1993.
M. Bunge, O przyczynowości. Miejsce zasady przyczynowej we współczesnej nauce, Warszawa: PWN 1968.
W. Krajewski, Związek przyczynowy, Warszawa: PWN 1967.

Cel nauczania:
C1. Egzemplifikowanie filozoficznych problemów implikowanych przez współczesne teorie przyrodnicze.
C2. Wyartykułowanie światopoglądowej relewantności filozofii przyrody.
C3. Integracja wiedzy przyrodniczej i humanistycznej.
C4. Ukazanie specyfiki poznania filozoficznego.
Wymagania wstępne:
W1. Wstępna znajomość problematyki filozofii przyrody.
W2. Pojęcia autonomicznej i nieautonomicznej filozofii przyrody.
W3. Pojęcia światopoglądu i przyrodniczego obrazu świata.
W4. Potoczne intuicje dotyczące przyrody.
Pomoce dydaktyczne:
Wykład: wykład konwersatoryjny z elementami prezentacji multimedialnych.
Ćwiczenia: repetytorium treści podanych na wykładzie i dyskusja pogłębiająca wybrane zagadnienia w oparciu o zalecaną literaturę.
Sposoby oceny:
Wykład: egzamin pisemny (testowy) z częścią pytań otwartych 100%.

Ćwiczenia: Dwie prace pisemne w semestrze (50 %) oraz ocena aktywności na ćwiczeniach (50 %).

WIEDZA:

Student nie posiada podstawowej wiedzy dotyczącej filozoficznej refleksji nad przyrodą oraz jej relacji do innych dyscyplin. Nie zna aktualnej literatury przedmiotu - ocena niedostateczna.

Student ma ograniczoną znajomość aktualnie dyskutowanych kwestii z zakresu treści przedmiotu oraz podstawowe intuicje dotyczące problematyki filozoficznej pojawiającej się w kontekście nauk przyrodniczych - ocena dostateczna.

Student posiada uporządkowaną wiedzę na temat filozoficznego poznania przyrody. Potrafi odróżnić filozoficzny i naukowy (science) porządek poznawczy i jest zorientowany w aktualnej problematyce przedmiotu - ocena dobra.

Student ma usystematyzowaną wiedzę na temat filozoficznego poznania przyrody. Potrafi wykorzystać posiadaną wiedzę w trakcie zajęć oraz samodzielnie rozwiązuje zadane problemy z jednoczesnym uzasadnieniem wyboru ich rozwiązań oraz odniesieniem do dostępnej literatury przedmiotu - ocena bardzo dobra.

UMIEJĘTNOŚCI:

Student nie potrafi analizować i nie rozumie podstawowych treści zajęć. Nie potrafi operować językiem filozoficznym jako podstawowym narzędziem poruszania się po problematyce przedmiotu - ocena niedostateczna.

Student w stopniu minimalnym analizuje i rozumie treści zajęć. W sposób mechaniczny potrafi odtwarzać treści podawane na wykładzie - ocena dostateczna.

Student potrafi zaprezentować posiadaną wiedzę i aplikować ją do argumentacji i rozwiązywania problemów - ocena dobra.

Student ma opanowane narzędzia analizy i syntezy posiadanej wiedzy. Potrafi sensownie prześledzić ewolucję kluczowych pojęć filozoficznych w różnych kontekstach historycznych - ocena bardzo dobra.

KOMPETENCJE SPOŁECZNE:

Studentnie nie angażuje się w dyskusje omawianych problemów. Nie rozwija i nie pogłębia wiedzy filozoficznej - ocena niedostateczna.

Student uczestniczy w zajęciach, ale jego postawa jest bierna, pozbawiona kreatywności i zaangażowania. W małym stopniu angażuje się w dyskusje i korzysta z dostępnej literatury przedmiotu - ocena dostateczna.

Student aktywnie uczestniczy w zajęciach, wykazuje otwartość na potrzebę pogłębiania posiadanej wiedzy i umiejętności. Chętnie angażuje się w dyskusje - ocena dobra.

Student jest animatorem dyskusji na wykładzie mając istotny wpływ na kształt i przebieg zajęć. W sposób wnikliwy i kompetentny korzysta z dostępnej literatury przedmiotu - ocena bardzo dobra.
Efekty kształcenia:
WIEDZA

1. Student ma podstawową wiedzę o miejscu i znaczeniu filozofii przyrody, specyfice przedmiotowej i metodologicznej filozofii (K_W08).
2. Student ma uporządkowaną wiedzę ogólną z zakresu podstawowych subdyscyplin filozoficznych: filozofii przyrody nieożywionej (K_W10).
3. Student rozumie główne kierunki i stanowiska filozofii przyrody, zwłaszcza zna współczesne stanowisko dotyczące powstania i ewolucji Wszechświata (K_W15).
4. Student zna i rozumie podstawowe, wybrane metody interpretacji tekstów filozoficznych i wytworów kultury inspirowanych zjawiskami przyrodniczymi (K_W16).
5. Student zna główne metody badawcze i strategie argumentacyjne właściwe dla podstawowych subdyscyplin filozoficznych: filozofii przyrody nieożywionej (K_W17).

UMIEJĘTNOŚCI

1. Student umie integrować współczesną wiedzę o przyrodzie, przede wszystkim z obszaru wiedzy o wszechświecie, w oparciu o wybrane modele rozwoju nauki (K_U09).
2. Student analizuje argumenty filozoficzne, identyfikuje ich kluczowe tezy i założenia (K_U10).
3. Student umie zdobywać wiedzę i rozwijać umiejętności badawcze w zakresie filozofii przyrody i filozofii nauk przyrodniczych (K_U15 ).
4. Student formułuje w mowie i na piśmie problemy filozoficzne, stawia tezy oraz artykułuje własne poglądy w sprawach światopoglądowych (K_U16).
5. Student potrafi posługiwać się podstawową aparaturą pojęciową i teoretyczną oraz paradygmatami badawczymi z zakresu filozofii przyrody i przyrodoznawstwa w typowych sytuacjach profesjonalnych (K_U17).
6. Student posiada umiejętność przygotowania typowych prac pisemnych w języku polskim i języku obcym, dotyczących wybranych zagadnień filozofii przyrody i przyrodoznawstwa, z wykorzystaniem podstawowych ujęć teoretycznych oraz różnych źródeł (K_U23).


KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)

1. Student zna zakres posiadanej przez siebie wiedzy i posiadanych umiejętności, rozumie potrzebę ciągłego dokształcania się i rozwoju zawodowego (K_K01).
2. Student potrafi podejmować dyskusje i wyrażać sądy dotyczące poznawczej wartości wiedzy przyrodniczej (K_K02).
3. Student potrafi sprawnie posługiwać się procedurami służącymi realizacji określonego przez siebie zadania badawczego (K_K06).
4. Student ma świadomość odpowiedzialności za zachowanie przyrodniczego dziedzictwa regionu, Polski, Europy (K_K08).
5. Student potrafi uczestniczyć w życiu naukowym, korzystając z różnych mediów i różnych jego form ( K_K10).

Filozofia przyrody nieożywionej - seminarium

Opis zajęć:
Na seminarium przygotowywane sa prace dyplomowe, ale także dyskutowane są problemy z zakresu filozofii przyrody nieożywionej. Przede wszystkim takie zagadnienia jak 1) racjonalność struktur przyrody na różnych poziomach organizacji materii; 2) irracjonalność pseudonauki versus racjonalność nauki; 3) relacje pomiędzy przyrodniczymi i filozoficznymi obrazami świata; 4) naturalizm metodologiczny versus naturalizm ontologiczny.
Literatura (podstawowa i zalecana):
wyznaczana jest tematami pisanych prac dyplomowych
Cel nauczania:
C1. Zapoznanie z aktualnie dyskutowanymi w filozofii przyrody zagadnieniami.

C2. Wykształcenie umiejętności konstruowania poprawnych argumentów.

C3. Wdrożenie do systematycznej pracy.
Wymagania wstępne:
W1. Ogólna znajomość problematyki filozofii przyrody nieożywionej (kosmofilozofii).

W2. Podstawowe kompetencje językowe.

W3. Otwartość na nowe idee
Sposoby oceny:
zaliczenie na podstawie postępów przy pisaniu pracy dyplomowej oraz jednej pracy pisemnej (o objętości ok. 1/2 ark. wyd.) w każdym semestrze na temat związany z dyskutowanymi zagadnieniami. Pod koniec drugiego (letniego) semestru studenci drugiego roku mają obowiązek złożenia tematu, wstępu i planu pracy dyplomowej (doktorskiej). Na zakończenie trzeciego roku studenci zobowiązani są do przedstawienia 2/3 rozprawy doktorskiej. Obowiązek przedstawienia całości rozprawy doktorskiej skorelowany jest z zaliczeniem letniego semestru na czwartym roku studiów doktoranckich.

brak zaliczenia

(W) Student nie potrafi szczegółowo dyskutować i analizować problematyki z zakresu filozofii przyrody nieożywionej, nie orientuje się w zakresie aktualnie dyskutowanych w literaturze przedmiotowej problemów filozofii przyrody nieożywionej, nie potrafi wieloaspektowo analizować znaczenia filozofii przyrody w kontekście genezy i historycznego rozwoju nauk przyrodniczych

(U) Student nie posiada umiejętności formułowania uzasadnionych sądów na podstawie danych pochodzących z różnych źródeł, nie potrafi analizować złożonych argumentów filozoficznych oraz ustalać zależności logicznych i argumentacyjnych między nimi, nie posiada umiejętności merytorycznego argumentowania z wykorzystaniem własnych poglądów.

(K) Student nie potrafi odpowiednio określić priorytetów służących realizacji określonego przez siebie zadania, nie rozumie potrzeby systematycznego zapoznawania się z czasopismami naukowymi i popularnonaukowymi, nie interesuje się aktualnymi wydarzeniami naukowymi i nowatorskimi doniesieniami naukowymi.

zaliczenie

(W) Student potrafi szczegółowo dyskutować i analizować problematykę z zakresu filozofii przyrody nieożywionej, orientuje się w zakresie aktualnie dyskutowanych w literaturze przedmiotowej problemów filozofii przyrody nieożywionej, potrafi wieloaspektowo analizować znaczenie filozofii przyrody w kontekście genezy i historycznego rozwoju nauk przyrodniczych.

(U) Student posiada umiejętność formułowania uzasadnionych sądów na podstawie danych pochodzących z różnych źródeł, potrafi analizować złożone argumenty filozoficzne oraz ustalać zależności logiczne i argumentacyjne między nimi, posiada umiejętność merytorycznego argumentowania z wykorzystaniem własnych poglądów .

(K) tudent potrafi odpowiednio określić priorytety służące realizacji określonego przez siebie zadania, rozumie potrzebę systematycznego zapoznawania się z czasopismami naukowymi i popularnonaukowymi, interesuje się aktualnymi wydarzeniami naukowymi i nowatorskimi doniesieniami naukowymi
Efekty kształcenia:
WIEDZA

Student potrafi szczegółowo dyskutować i analizować problematykę z zakresu filozofii przyrody nieożywionej, posiada specjalistyczną wiedzę z zakresu wybranej subdyscypliny filozoficznej tak w aspekcie historycznym jak i bieżących osiągnięć (K_W04).

Student orientuje się w zakresie aktualnie dyskutowanych w literaturze przedmiotowej problemów filozofii przyrody nieożywionej, posiada wszechstronną wiedzę na temat głównych idei filozoficznych i ich rozwoju w stopniu umożliwiającym, badanie relacji tych idei do głównych kierunków i idei wybranej subdyscypliny filozoficznej (K_W06).

Student potrafi wieloaspektowo analizować znaczenie filozofii przyrody w kontekście genezy i historycznego rozwoju nauk przyrodniczych, zna specjalistyczne narzędzia wyszukiwawcze
ukierunkowane na prowadzenie badań w zakresie wybranej subdyscypliny filozoficznej (K_W08).

UMIEJĘTNOŚCI

Student posiada umiejętność merytorycznego argumentowania z wykorzystaniem własnych poglądów, samodzielnie rozwija posiadaną wiedzę oraz pogłębia umiejętności badawcze i inne kwalifikacje profesjonalne (K_U02).

Student posiada umiejętność formułowania uzasadnionych sądów na podstawie danych pochodzących z różnych źródeł, rozwija krytyczną analizę i ocenę obecnych na „rynku idei” stanowisk w sprawie kluczowych kontrowersji w wybranej subdyscyplinie filozoficznej (K_U03).

Student potrafi analizować złożone argumenty filozoficzne oraz ustalać zależności logiczne i argumentacyjne między nimi, włącza się aktywnie i twórczo w organizację życia naukowego (K_U08).


KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)

Student potrafi odpowiednio określić priorytety służące realizacji określonego przez siebie zadania, dostrzega aksjologiczny i moralny wymiar działalności badawczej i poczuwa się do obowiązku dbania o zachowanie najwyższych standardów epistemicznych i etycznych (K_K03).

Student interesuje się aktualnymi wydarzeniami naukowymi i nowatorskimi doniesieniami naukowymi, rozwija w sobie postawę respektu i otwartości na inne poglądy, gotowość do weryfikacji stanowiska pod wpływem rzetelnej argumentacji (K_K06).

Student rozumie potrzebę systematycznego zapoznawania się z czasopismami naukowymi i popularnonaukowymi, uczestniczy w życiu naukowym, tak podejmując inicjatywy, jak i podejmując i sumiennie wypełniając obowiązki administracyjne (K_K07).

Historia nauk przyrodniczych i techniki - wykład

Opis zajęć:
1. Koncepcje nauki i techniki w dziejach kultury europejskiej oraz główne kierunki ich rozwoju. 2. Typowe relacje nauk przyrodniczych i techniki w kulturze europejskiej (starożytność, średniowiecze, renesans, oświecenie, przełom nowożytny), technonauka we współczesnej cywilizacji naukowo-technicznej. 3. Problem kalendarza i zagadnienie pomiaru czasu (zegary słoneczne, wodne i piaskowe) - osiągnięcia astronomii chińskiej, mezoamerykańskiej, babilońskiej, egipskiej i greckiej. 4. Rozwój średniowiecznej i renesansowej nawigacji, kartografii i geografii a odkrycie Ameryki (portulany, mappae mundi, pasaty). 5. Wpływ astronomów arabskich na astronomię europejską (m.in. al-Battani, al-Biruni, al-Tusi, al-Szatir, al-Kashani). 6. Wynalazek techniczny zegara mechanicznego i jego rola w rozwoju astronomii i nawigacji (m.in. Huygens, Harrison). 7. Metoda empiryczna i postęp techniczny w astronomii w kontekście sporu geocentryzm-heliocentryzm (m.in. Brahe, Galileusz, Riccioli, Campanini, Odierna, Guglielmini). 8. Odkrycia nowych planet (planetoid) i księżyców w Układzie Słonecznym w nowożytnej i współczesnej astronomii (m.in. Herschel, Galle, d\'Arrest, Le Verrier, Piazzi, Hall, Tombaugh, Jewitt) a filozoficzne koncepcje odkrycia naukowego. 9. Wynalazek barometru, termoskopu i termometru a rozwój pojęcia temperatury w fizyce i astronomii oraz skale temperatur (m.in. Torricelli, Fahrenheit, Boltzmann, Kelvin). 10. Znaczenie odkryć geograficznych dla nowożytnych nauk przyrodniczych i techniki (wyprawy badawcze Cooka, Humboldta, Speke\'a, Granta, Scotta i Amundsena). 11. Przełomowe eksperymenty naukowe w dziejach głównych nauk przyrodniczych (fizjologia, biologia, fizyka, chemia). 12. Główne zdobycze techniki z okresu tzw. rewolucji przemysłowych: konkurencje starych i nowych technologii (oświetlenie gazowe i elektryczne, lampy elektronowe, tranzystory i układy scalone). 13. Przełomowe znaczenie osiągnięć technicznych w rozwoju nauk przyrodniczych (m.in. teleskopy i mikroskopy, wynalazek fotografii, zapis dźwięku i obrazów ruchomych). 14. Znacznie wielkich odkryć nauk przyrodniczych w rozwoju medycyny (m.in. promieniowanie rentgenowskie, ultrasonografia, rezonans magnetyczny, rezonans stochastyczny, medyczne zastosowania laserów, witaminy, insulina, szczepionki i antybiotyki, kwas hialuronowy). 15. Wkład Polaków w rozwój nauk przyrodniczych i techniki (m.in. Mikołaj Koperniki, Jan Heweliusz, Ignacy Domeyko, Józef Osiński, Jan Czochralski, Jan Szczepanik, Ludwik Hirszfeld, Ignacy Mościcki, Kazimierz Funk).
Literatura (podstawowa i zalecana):
Literatura podstawowa:

B. Orłowski, Powszechna historia techniki, Warszawa 2010;
A. Wróblewski, Historia fizyki, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 2006;
W. Baturo (red.), Technika. Spojrzenie na dzieje cywilizacji, Warszawa: PWN 2003;
W.Brock, Historia chemii, Warszawa: Prószyński i S-ka 1999;
J. North, Historia astronomii i kosmologii, Katowice: ,,Książnica'' 1997;
W. Szumowski, Historia medycyny, Warszawa: PZWL 1961.

Literatura uzupełniająca:

I. Stasiewicz-Jasiukowa (red.), Wkład polskiej nauki i techniki do dziedzictwa światowego, Warszawa: Kraków: WAM 2009;
M. Kopczyński, Ludzie i technika. Szkice z dziejów cywilizacji przemysłowej, Warszawa 2009;
E. Grant, Średniowieczne podstawy nauki nowożytnej w kontekście religijnym, instytucjonalnym oraz intelektualnym, Warszawa: 2005;
T. Shachtman, Apokalipsa czy cuda techniki, Warszawa: Bellona 2004;
D. Boorstin, Odkrywcy: dzieje ludzkich odkryć i wynalazków, Warszawa: KiW 1998;
J. Favier, Wielkie odkrycia. Od Aleksandra do Magellana, Warszawa: Bellona 1996;
R. Harré, Wielkie eksperymenty naukowe, Warszawa: Wiedza Powszechna 1991;
E. Pietruska-Madej, Odkrycie naukowe. Kontrowersje filozoficzne, Warszawa: PWN 1990;
S. Lilley, Ludzie, maszyny i historia. Zarys historii rozwoju maszyn i narzędzi na tle przemian społecznych, Warszawa: PWN 1963;
A. Crombie, Nauka średniowieczna i początki nauki nowożytnej, Warszawa: PAX 1960.
Cel nauczania:
C1. Dostarczenie uporządkowanej wiedzy ogólnej na temat historii nauk przyrodniczych, ich metod badawczych i strategii argumentacyjnych oraz roli nauk przyrodniczych w rozwoju cywilizacyjnym, a zwłaszcza ukazanie procesu interakcji nauki i techniki w tworzeniu monistycznej wizji świata.

C2. Wykształcenie umiejętności interpretacji faktów z dziejów nauk przyrodniczych i techniki w ramach filozoficznych modeli wiedzy naukowej.

C3. Wykształcenie otwartości na nowe idee, zwłaszcza te, które pojawiają się w naukach przyrodniczych i technice.

C4. Wykształcenie racjonalnej postawy w stosunku do nauki i techniki.
Wymagania wstępne:
W1. Rudymentarna wiedza z zakresu historii cywilizacji.

W2. Podstawowe informacje z zakresu historii powszechnej.
Pomoce dydaktyczne:
Wykład konwersatoryjny połączony z prezentacjami w PowerPoincie przygotowanymi częściowo przez studentów.
Sposoby oceny:
Egzamin pisemny testowy z częścią pytań otwartych - 100%

(W) - ocena niedostateczna - Student nie potrafi przedstawić głównych kierunków rozwoju nauk przyrodniczych i techniki, nie dostrzega decydującej roli wielkich eksperymentów naukowych w rozwoju nauk przyrodniczych, nie rozumie związków interteoretycznych pomiędzy poszczególnymi naukami przyrodniczymi oraz techniką

ocena dostateczna - Student potrafi przedstawić w zarysie główne kierunki rozwoju nauk przyrodniczych i techniki, dostrzega decydującą rolę wielkich eksperymentów naukowych w rozwoju nauk przyrodniczych, rozumie związki interteoretyczne pomiędzy poszczególnymi naukami przyrodniczymi oraz techniką.

ocena dobra - Student potrafi przedstawić w szczegółach główne kierunki rozwoju nauk przyrodniczych i techniki, zna główne metody badawcze i strategie argumentacyjne występujące w nauce, dostrzega wyraźnie decydującą rolę wielkich eksperymentów naukowych w rozwoju nauk przyrodniczych, dobrze rozumie związki interteoretyczne pomiędzy poszczególnymi naukami przyrodniczymi oraz techniką.

ocena bardzo dobra - Student potrafi przedstawić w szczegółach główne i poboczne kierunki rozwoju nauk przyrodniczych i techniki, zna główne metody badawcze i strategie argumentacyjne występujące w nauce, dostrzega wyraźnie i ilustruje oryginalnymi przykładami decydującą rolę wielkich eksperymentów naukowych w rozwoju nauk przyrodniczych, bardzo dobrze rozumie związki interteoretyczne pomiędzy poszczególnymi naukami przyrodniczymi oraz techniką.
(U) - ocena niedostateczna - Student nie potrafi zinterpretować poszczególnych odkryć naukowych w ramach głównych koncepcji odkrycia naukowego, nie potafi poprawnie wnioskować wykorzystując dane z różnych źródeł.

- ocena dostateczna - Student potrafi zinterpretować niektóre odkrycia naukowe w ramach głównych koncepcji odkrycia naukowego oraz potrafi poprawnie wnioskować wykorzystując dane z różnych źródeł.


- ocena dobra - Student potrafi zinterpretować najbardziej znane odkrycia naukowe w ramach głównych i peryferyjnych koncepcji odkrycia naukowego oraz potafi poprawnie wnioskować wykorzystując dane z różnych źródeł.


- ocena bardzo dobra - Student potrafi zinterpretować odkrycia naukowe w ramach głównych i peryferyjnych koncepcji odkrycia naukowego oraz potafi bezbłędnie wnioskować wykorzystując dane z różnych źródeł, porównując ich wartość i szacując siłę argumentów..

(K) - ocena niedostateczna - Student nie ma świadomości znaczenia europejskiego dziedzictwa filozoficznego dla rozumienia nauk przyrodniczych, nie wykazuje otwartości na nowe idee i punkty widzenia, nie potrafi zmienić swojej opnii pod wpływem racjonalnych argumentów.

ocena dostateczna - Student ma ograniczoną świadomość znaczenia europejskiego dziedzictwa filozoficznego dla rozumienia nauk przyrodniczych, wykazuje otwartość na nowe idee i punkty widzenia i potrafi zmienić swoją opnię pod wpływem racjonalnych argumentów.

ocena dobra - Student ma pogłębioną świadomość znaczenia europejskiego dziedzictwa filozoficznego dla rozumienia nauk przyrodniczych, wykazuje otwartość na nowe idee i punkty widzenia i potrafi zmienić swoją opnię pod wpływem racjonalnych argumentów.

ocena bardzo dobra - Student ma bardzo głęboką świadomość znaczenia europejskiego dziedzictwa filozoficznego dla rozumienia nauk przyrodniczych, wykazuje otwartość na nowe idee i punkty widzenia i potrafi zmienić swoją opnię pod wpływem racjonalnych argumentów
Efekty kształcenia:
WIEDZA

1. Student ma wiedzę w zakresie podstawowych kategorii pojęciowych i terminologii przyrodniczej oraz ma znajomość rozwoju nauk przyrodniczych, a także stosowanych w nich najważniejszych metod badawczych (K_W06 ).

2. Student ma uporządkowaną wiedzę ogólną z zakresu historii nauk przyrodniczych i techniki, potrafi przedstawić główne kierunki rozwoju nauk przyrodniczych i techniki (K_W10).

3. Student rozumie metodę naukową i znaczenie eksperymentu w rozwoju nauk przyrodniczych oraz rolę nauki w poznawaniu i wyjaśnianiu świata (K_W12).

4. Student zna główne metody badawcze i strategie argumentacyjne i umie dostrzec decydującą rolę wielkich eksperymentów naukowych w rozwoju nauk przyrodniczych i techniki (K_W14).

5. Student rozumie związki interteoretyczne pomiędzy poszczególnymi naukami przyrodniczymi oraz techniką (K_W17).



UMIEJĘTNOŚCI

1. Student potrafi wyszukiwać, analizować, oceniać, selekcjonować i użytkować informację z wykorzystaniem różnych sposobów i źródeł (w tym źródeł elektronicznych) (K_U01).

2. Student potrafi poprawnie wnioskować wykorzystując dane z różnych źródeł (K_U03).

3. Student potrafi zinterpretować poszczególne odkrycia naukowe w ramach głównych koncepcji odkrycia naukowego (K_U05).

4. Student potrafi wybrać odpowiednią strategię argumentacyjną i podać argumenty za tezą o postępie technicznym oraz naukowym (K_U21).

KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)

1. Student jest otwarty na nowe idee i gotów do zmiany opinii w świetle dostępnych danych i argumentów (K_K02).

2. Student potrafi odpowiednio określić priorytety służące realizacji określonego przez siebie lub innych zadania badawczego (K_U04).

3. Student ma świadomość odpowiedzialności za zachowanie przyrodniczego dziedzictwa regionu, Polski, Europy (K_K08).

4. Student ma świadomość znaczenia europejskiego dziedzictwa filozoficznego dla rozumienia nauk przyrodniczych (K_K09).


Historia nauki - konwersatorium

Opis zajęć:
1.Wielkie odkrycia naukowe i ich zastosowania w przemyśle (m.in. odwrócona osmoza, gigantyczny magnetoopór). 2. Czynniki stymulujące i opóźniające rozwój nauki (wpływ wojen na postęp naukowy). 3. Postęp naukowy jako główny czynnik uniwersalizacji i globalizacji (naukowa organizacja pracy i produkcja masowa). 4. Główne koncepcje genezy nauki (technonauka we współczesnej cywilizacji naukowo-technicznej). 5. Rola astronomii i astrofizyki w kształtowaniu się monistycznej interpretacji kosmosu (odkrycie pulsarów, magnetarów i związków organicznych w przestrzeni kosmicznej). 6. Nauka w okresie tzw. rewolucji naukowo-technicznej (rozwój budownictwa, motoryzacji, lotnictwa i kosmonautyki). 7. Odkrycia nowych planet (planetoid) i księżyców w Układzie Słonecznym w nowożytnej i współczesnej astronomii (m.in. Herschel, Galle, d\'Arrest, Le Verrier, Piazzi, Hall, Tombaugh, Jewitt) oraz odkrycia planet pozasłonecznych a filozoficzne koncepcje odkrycia naukowego. 8. Znaczenie odkryć geograficznych dla nowożytnych nauk przyrodniczych (wyprawy badawcze Cooka, Humboldta, Speke\'a, Granta, Scotta i Amundsena). 9. Przełomowe eksperymenty naukowe w dziejach głównych nauk przyrodniczych (fizjologia, biologia, fizyka, chemia). 10. Znacznie wielkich odkryć fizyki i fizjologii dla postępu cywilizacyjnego (insulina, witaminy, promieniowanie rentgenowskie, rezonans magnetyczny, nadciekłość i nadprzewodnictwo, energia atomowa).
Literatura (podstawowa i zalecana):
Z. Roskal, Kosmos chtoniczny. Historyczny rozwój monistycznej interpretacji kosmosu, Lublin: Wydawnictwo KUL 2012.
A. Wróblewski, Historia fizyki, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 2006.
E. Pietruska-Madej, Odkrycie naukowe. Kontrowersje filozoficzne, Warszawa: PWN 1990.
Cel nauczania:
C1. Rozwijanie zainteresowań poznawczych na temat genezy nauki oraz genezy głównych odkryć naukowych.
C2. Pogłębienie pojęcia odkrycia naukowego i jego roli w rozwoju cywilizacyjnym ludzkości.
C3. Ukazanie roli nauki w formowaniu monistycznej interpretacji przyrody.
Wymagania wstępne:
Zainteresowanie genezą i koncepcją odkryć naukowych oraz rolą nauki w kształtowaniu współczesnego obrazu świata i rozwoju cywilizacyjnego ludzkości.
Sposoby oceny:
WIEDZA

(ndst) Student nie potrafi przedstawić głównych koncepcji genezy nauki i nie dostrzega decydującej roli wielkich eksperymentów naukowych w rozwoju nauk przyrodniczych, nie rozumie związków interteoretycznych pomiędzy poszczególnymi naukami przyrodniczymi.
(dst.) Student potrafi przedstawić w zarysie główne koncepcje genezy nauki, dostrzega decydującą rolę wielkich eksperymentów naukowych w rozwoju nauk przyrodniczych, rozumie związki interteoretyczne pomiędzy poszczególnymi naukami przyrodniczymi.
(dobry) Student potrafi przedstawić w szczegółach główne koncepcje genezy nauk przyrodniczych, zna główne metody badawcze i strategie argumentacyjne występujące w nauce, dostrzega wyraźnie decydującą rolę wielkich eksperymentów naukowych w rozwoju nauk przyrodniczych, dobrze rozumie związki interteoretyczne pomiędzy poszczególnymi naukami przyrodniczymi.
(bdb) Student potrafi przedstawić w szczegółach główne koncepcje genezy nauk przyrodniczych, zna główne metody badawcze i strategie argumentacyjne występujące w nauce, dostrzega wyraźnie i ilustruje oryginalnymi przykładami decydującą rolę wielkich eksperymentów naukowych w rozwoju nauk przyrodniczych, bardzo dobrze rozumie związki interteoretyczne pomiędzy poszczególnymi naukami przyrodniczymi.

UMIEJĘTNOŚCI

(ndst) Student nie potrafi zinterpretować poszczególnych odkryć naukowych w ramach głównych koncepcji odkrycia naukowego, nie potafi poprawnie wnioskować wykorzystując dane z różnych źródeł.
(dst.) Student potrafi zinterpretować niektóre odkrycia naukowe w ramach głównych koncepcji odkrycia naukowego oraz potrafi poprawnie wnioskować wykorzystując dane z różnych źródeł.
(dobry) tudent potrafi zinterpretować najbardziej znane odkrycia naukowe w ramach głównych i peryferyjnych koncepcji odkrycia naukowego oraz potafi poprawnie wnioskować wykorzystując dane z różnych źródeł.
(bdb) Student potrafi zinterpretować odkrycia naukowe w ramach głównych i peryferyjnych koncepcji odkrycia naukowego oraz potafi bezbłędnie wnioskować wykorzystując dane z różnych źródeł, porównując ich wartość i szacując siłę argumentów.

KOMPETENCJE SPOŁECZNE

(ndst) tudent nie ma świadomości znaczenia europejskiego dziedzictwa filozoficznego dla rozumienia nauk przyrodniczych, nie wykazuje otwartości na nowe idee i punkty widzenia, nie potrafi zmienić swojej opnii pod wpływem racjonalnych argumentów.
(dst) Student ma ograniczoną świadomość znaczenia europejskiego dziedzictwa filozoficznego dla rozumienia nauk przyrodniczych, wykazuje otwartość na nowe idee i punkty widzenia i potrafi zmienić swoją opnię pod wpływem racjonalnych argumentów.
(dobry) Student ma pogłębioną świadomość znaczenia europejskiego dziedzictwa filozoficznego dla rozumienia nauk przyrodniczych, wykazuje otwartość na nowe idee i punkty widzenia i potrafi zmienić swoją opnię pod wpływem racjonalnych argumentów.
(bdb) Student ma bardzo głęboką świadomość znaczenia europejskiego dziedzictwa filozoficznego dla rozumienia nauk przyrodniczych, wykazuje otwartość na nowe idee i punkty widzenia i potrafi zmienić swoją opnię pod wpływem racjonalnych argumentów.
Efekty kształcenia:
WIEDZA

1. Student posiada podstawową wiedzę z zakresu wybranej nauki szczegółowej (K_W09).

2. Student posiada wszechstronną i głęboką wiedzę miejsca na temat roli filozofii w rozwoju nauki oraz roli nauki jako dziedziny kultury (K_W02).

3. Student posiada wszechstronną wiedzę na temat wpływu idei filozoficznych na koncepcję odkrycia naukowego (K_W06).


UMIEJĘTNOŚCI

1. Student potrafi wyszukiwać, analizować, oceniać, selekcjonować i użytkować informację z wykorzystaniem różnych sposobów i źródeł (w tym źródeł elektronicznych) (K_U01).

2. Student posługuje się swobodnie metodami dydaktycznymi i nowymi technikami, umożliwiającymi prowadzenie zajęć na poziomie akademickim (K_U11).


KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)

1. Student krytycznie ocenia stan własnej wiedzy i umiejętności, rozumie potrzebę nieustannego rozwijania i pogłębiania kompetencji profesjonalnych jest otwarty na nowe idee i gotów do zmiany opinii w świetle dostępnych danych i argumentów (K_K01).

2. Student rozwija w sobie postawę respektu i otwartości na inne poglądy, gotowość do weryfikacji stanowiska pod wpływem rzetelnej argumentacji potrafi odpowiednio określić priorytety służące realizacji określonego przez siebie lub innych zadania badawczego (K_K06).

Wybrane zagadnienia z filozofii przyrody - wykład

Opis zajęć:
Historia koncepcji \"minimum zycia\". Atomizm biologiczny. Modele minimalnego systemu żywego: autokatalityczny RNA, system autopoietyczny, chemoton, komórka z minimalnym genomem. Natura minimalnego systemu żywego, absolutne i potencjalne kryteria życia. Nanobakterie – najmniejsze ultramikroorganizmy czy artefakty. Pogranicze żywe-nieżywe: wirusy, priony etc.
Literatura (podstawowa i zalecana):
1. Islas S, Becerra A, Luisi L, Lazcano A. Comparative genomics and the gene complement of a minimal cell. Origins Life & Evol. Biosphere 2004, 34: 243–256.
2. Lozneanu E, Sanduloviciu M. Minimal-cell system created in laboratory by self-organization. Chaos Solitons & Fractals 2003, 18(2): 335-43.
3. Luisi PL, Chiarabelli C, Stano P. From never born proteins to minimal living cells: Two projects in synthetic biology. Origins Life & Evol. Biospheres 2006, 36(5-6): 605–616.
4. Luisi PL, Oberholzer T, Lazcano A. The notion of a DNA minimal cell: A general discourse and some guidelines for an experimental approach. Helvetica Chim. Acta 2002, 85(6): 1759-1777.
5. Murtas G. Construction of a semi-synthetic minimal cell: A model for early living cells. Origins Life & Evol. Biospheres 2007, 37(4-5): 419–422.
6. Norris V, Hunding A, Kepes F, Lancet D, Minsky A, Raine D, et al. The first units of life were not simple cells. Origins Life & Evol. Biospheres 2007, 37(4-5): 429–432.
7. Mavelli F, Ruiz-Mirazo K. Bridging the gap between in silico and in vitro approaches to minimal cells. Origins Life & Evol. Biospheres 2007, 37(4-5): 455–458.
8. M. Wnuk, Geneza i rozwój idei elementarnej jednostki życia: W kierunku filozofii nanobiologii, Wyd. KUL, Lublin 2013.
BIBLIOGRAFIA UZUPEŁNIAJĄCA
1. Bedau MA, Parke EC, (Eds.). The Ethics of Protocells: Moral and Social Implications of Creating Life in the Laboratory. Cambridge, Mass.: MIT Press 2009.
2. Rasmussen S, Bedau MA, Liaohai C, Deamer D, Krakauer DC, Packard NHSPF, (Eds.). Protocells: Bridging Nonliving and Living Matter. Cambridge, Mass.: MIT Press 2008.
3. Fleischaker GR, Colonna S, Luisi PL, (Eds.). Self-Production of Supramolecular Structures. From Synthetic Structures to Models of Minimal Living Systems. Dordrecht: Kluwer Acad. Publ. 1994.
4. Size Limits of Very Small Micro-organisms. Proceedings of a Workshop. Washington, DC: National Academy of Science 2001.
Cel nauczania:
C1. Zdobycie przez doktorantów specjalistycznej wiedzy z zakresu problematyki minimalnego systemu żywego
C2. Zapoznanie się ze współczesnymi osiągnięciami filozofii biogenezy i filozofii protobiologii
Wymagania wstępne:
W1. Ogólna znajomość filozofii przyrody, biologii komórki i filozofii biologii
W2. Umiejętność krytycznego myślenia
Pomoce dydaktyczne:
Tradycyjne metody wykładu o charakterze informacyjnym, analitycznym i problemowym; z elementami prezentacji multimedialnych wymagających komputera z dostępem do sieci Internet oraz rzutnika multimedialnego.
Sposoby oceny:
1. Egzamin ustny na koniec semestru - 100%
Efekty kształcenia
Wiedza
- Na ocenę 2: Doktorant nie posiada podstawowej wiedzy z zakresu problematyki minimalnego systemu żywego. Nie zna aktualnej literatury przedmiotu.
- Na ocenę 3: Doktorant posiada ogólną wiedzę z zakresu problematyki minimalnego systemu żywego. Ma ograniczoną znajomość aktualnie dyskutowanych kwestii z zakresu treści przedmiotu.
- Na ocenę 4: Doktorant posiada uporządkowaną wiedzę z zakresu problematyki minimalnego systemu żywego. Ma rozeznanie w aktualnie dyskutowanych problemach z zakresu trści przedmiotu.
- Na ocenę 5: Doktorant ma usystematyzowaną i ugruntowaną wiedzę z zakresu problematyki minimalnego systemu żywego. Potrafi wykorzystać posiadaną wiedzę oraz samodzielnie rozwiązuje zadane problemy z jednoczesnym uzasadnieniem wyboru ich rozwiązań oraz odniesieniem do dostępnej literatury przedmiotu.
Umiejętności
- Na ocenę 2: Doktorant nie potrafi analizować i nie rozumie podstawowych treści zajęć; nie potrafi tworzyć własnych narzędzi pracy ani posługiwać się nimi.
- Na ocenę 3: Doktorant w stopniu minimalnym analizuje i rozumie treści zajęć. Z pomocą Prowadzącego zajęcia rekonstruuje treść tekstu źródłowego oraz dokonuje jego analizy.
- Na ocenę 4: Doktorant potrafi zaprezentować posiadaną wiedzę, a także w sposób poprawny z niej korzysta w sytuacji problemowej. Czyta ze zrozumieniem teksty naukowe, z pomocą Prowadzącego zajęcia rozwiązuje stawiane mu problemy.
- Na ocenę 5: Doktorant ma opanowane narzędzia analizy i syntezy posiadanej wiedzy (z odniesieniem do aktualnej literatury przedmiotu) oraz poprawnie, samodzielnie z nich korzysta w sytuacjach problemowych.
Kompetencje społeczne
- Na ocenę 2: Doktorant nie angażuje się we własny proces zdobywania wiedzy, nie wywiązuje się ze stawianych mu celów i zadań, nie angażuje się w dyskusje stawianych problemów.
- Na ocenę 3: Doktorant uczestniczy w zajęciach, ale jego postawa jest bierna, pozbawiona kreatywności i zaangażowania. W małym stopniu angażuje się w dyskusje i korzystanie z dostępnej literatury przedmiotu.
- Na ocenę 4: Doktorant aktywnie uczestniczy w zajęciach, wykazuje otwartość na potrzebę pogłębiania posiadanej wiedzy i umiejętności. Chętnie angażuje się w kuluarowe dyskusje.
- Na ocenę 5: Doktorant w sposób aktywny uczestniczy w zajęciach, z własnej inicjatywy pogłębia i doskonali posiadaną wiedzę i umiejętności. W sposób wnikliwy korzysta z dostępnej literatury przedmiotu.
Efekty kształcenia:
WIEDZA
1. Doktorant ma pogłębioną wiedzę o specyfice minimalnego systemu żywego - K_W04, K_W05,
2. Doktorant zna aktualnie dyskutowane w literaturze przedmiotu kwestie z zakresu protokomórek - K_W09,
3. Doktorant ma znajomość strategii argumentacyjnych i metodologicznych właściwych dla problemów pogranicza żywe-nieżywe - K_W07
4. Doktorant zna terminologię przyrodniczo-filozoficzną protobiologii - K_W05
UMIEJĘTNOŚCI
1. Doktorant potrafi integrować wiedzę z różnych dyscyplin przyrodniczych potrzebną do konstruowania modeli minimalnego systemu żywego - K_U01
2. Doktorant potrafi interpretować tekst przyrodniczo-filozoficzny dotyczący protobiologii - K_U03
3. Doktorant umie wykorzystywać wiedzę przyrodniczo-filozoficzną i metodologiczną w formułowaniu hipotez dotyczących minimalnego systemu żywego - K_U04, K_U10
KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)
1. Doktorant potrafi podejmować dyskusje i wyrażać sądy dotyczące poznawczej wartości wiedzy przyrodniczej - K_K03
2. Doktorant wykazuje otwartość na różne koncepcje dotyczące filozoficznej refleksji nad protobiologią oraz dostrzega potrzebę ciągłego dokształcania się w tym zakresie w oparciu o dostępną literaturę przedmiotu, zarazem docenia rozwój wiedzy naukowej oraz posiada świadomość różnorodnych jej ograniczeń - K_K06, K_K01