Opisy zajęć

Filozofia przyrody - Kanon - egzamin

Cele przedmiotu:
C1. Egzemplifikowanie filozoficznych problemów implikowanych przez współczesne teorie przyrodnicze.
C2. Wyartykułowanie światopoglądowej relewantności filozofii przyrody.
C3. Integracja wiedzy przyrodniczej i humanistycznej.
C4. Ukazanie specyfiki poznania filozoficznego.
Wymagania wstępne:
W1. Pojęcia światopoglądu i przyrodniczego obrazu świata.
W2. Potoczne intuicje dotyczące przyrody.
Efekty kształcenia:
WIEDZA

1. Student ma podstawową wiedzę o miejscu i znaczeniu filozofii przyrody, specyfice przedmiotowej i metodologicznej filozofii (K_W08).
2. Student ma uporządkowaną wiedzę ogólną z zakresu podstawowych subdyscyplin filozoficznych: filozofii przyrody nieożywionej (K_W10).
3. Student rozumie główne kierunki i stanowiska filozofii przyrody, zwłaszcza zna współczesne stanowisko dotyczące powstania i ewolucji Wszechświata (K_W15).
4. Student zna i rozumie podstawowe, wybrane metody interpretacji tekstów filozoficznych i wytworów kultury inspirowanych zjawiskami przyrodniczymi (K_W16).
5. Student zna główne metody badawcze i strategie argumentacyjne właściwe dla podstawowych subdyscyplin filozoficznych: filozofii przyrody nieożywionej (K_W17).

UMIEJĘTNOŚCI

1. Student umie integrować współczesną wiedzę o przyrodzie, przede wszystkim z obszaru wiedzy o wszechświecie, w oparciu o wybrane modele rozwoju nauki (K_U09).
2. Student analizuje argumenty filozoficzne, identyfikuje ich kluczowe tezy i założenia (K_U10).
3. Student umie zdobywać wiedzę i rozwijać umiejętności badawcze w zakresie filozofii przyrody i filozofii nauk przyrodniczych (K_U15 ).
4. Student formułuje w mowie i na piśmie problemy filozoficzne, stawia tezy oraz artykułuje własne poglądy w sprawach światopoglądowych (K_U16).
5. Student potrafi posługiwać się podstawową aparaturą pojęciową i teoretyczną oraz paradygmatami badawczymi z zakresu filozofii przyrody i przyrodoznawstwa w typowych sytuacjach profesjonalnych (K_U17).
6. Student posiada umiejętność przygotowania typowych prac pisemnych w języku polskim i języku obcym, dotyczących wybranych zagadnień filozofii przyrody i przyrodoznawstwa, z wykorzystaniem podstawowych ujęć teoretycznych oraz różnych źródeł (K_U23).


KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)

1. Student zna zakres posiadanej przez siebie wiedzy i posiadanych umiejętności, rozumie potrzebę ciągłego dokształcania się i rozwoju zawodowego (K_K01).
2. Student potrafi podejmować dyskusje i wyrażać sądy dotyczące poznawczej wartości wiedzy przyrodniczej (K_K02).
3. Student potrafi sprawnie posługiwać się procedurami służącymi realizacji określonego przez siebie zadania badawczego (K_K06).
4. Student ma świadomość odpowiedzialności za zachowanie przyrodniczego dziedzictwa regionu, Polski, Europy (K_K08).
5. Student potrafi uczestniczyć w życiu naukowym, korzystając z różnych mediów i różnych jego form ( K_K10).
Metody dydaktyczne:
Lektura wybranych prac z zakresu filozofii przyrody
Treści programowe:
1. Związki filozofii przyrody z naukami przyrodniczymi i filozofią nauki. 2. Współczesna postać kontrowersji wokół opozycji: filozofia nauki - filozofia przyrody (ożywionej). 3. Typy filozofii przyrodoznawstwa (zewnętrzna i wewnętrzna filozofia nauki). 4. Natura czasu (czas w relacji do przyrody i człowieka: nootemporalność, eotemporalność, biotemporalność, atemporalność) a filozoficzne koncepcje czasu i strzałki czasu (termodynamiczna, biologiczna, psychologiczna, elektromagnetyczna, kwantowa, kosmologiczna). 5. Zagadnienie wieku Ziemi oraz wieku świata (najszybsze i najwolniejsze procesy w przyrodzie, paradoksy nieskończonego czasu, problem śmierci cieplnej Wszechświata i jego rozwiązania w mechanice statystycznej). 6. Podróże w czasie (źródła koncepcji, paradoks bliźniąt, paradoks dziadka, współczesne egzemplifikacje podróży w przyszłość i projekty wehikułów czasu). 7. Wieloświat i światy niemowlęce (geneza wszechświata w kosmologii kwantowej). 8. Kosmologiczne i astrofizyczne koncepcje końcowych etapów ewolucji Wszechświata (wielki krach, wielki chłód, uwolnienie energii próżni).

Literatura (podstawowa i zalecana):
Literatura podstawowa:

M. Heller, M.Lubański, Sz. Ślaga, Zagadnienia filozoficzne współczesnej nauki, Warszawa: ATK 1992.
M.Heller, T. Pabjan, Elementy filozofii przyrody, Tarnów: Biblos 2007.

Literatura uzupełniająca:

M. Wnuk, Geneza i rozwój idei elementarnej jednostki życia. W kierunku filozofii nanobiologii, Lublin: Wyd. KUL 2013.
K. Jodkowski, Spór ewolucjonizmu z kreacjonizmem. Podstawowe pojęcia i poglądy, Warszawa: Megas 2007.


Historia nauk przyrodniczych i techniki - wykład

Cele przedmiotu:
C1. Dostarczenie uporządkowanej wiedzy ogólnej na temat historii nauk przyrodniczych, ich metod badawczych i strategii argumentacyjnych oraz roli nauk przyrodniczych w rozwoju cywilizacyjnym, a zwłaszcza ukazanie procesu interakcji nauki i techniki w tworzeniu monistycznej wizji świata.

C2. Wykształcenie umiejętności interpretacji faktów z dziejów nauk przyrodniczych i techniki w ramach filozoficznych modeli wiedzy naukowej.

C3. Wykształcenie otwartości na nowe idee, zwłaszcza te, które pojawiają się w naukach przyrodniczych i technice.

C4. Wykształcenie racjonalnej postawy w stosunku do nauki i techniki.
Wymagania wstępne:
W1. Rudymentarna wiedza z zakresu historii cywilizacji.

W2. Podstawowe informacje z zakresu historii powszechnej.
Efekty kształcenia:
WIEDZA

1. Student ma wiedzę w zakresie podstawowych kategorii pojęciowych i terminologii przyrodniczej oraz ma znajomość rozwoju nauk przyrodniczych, a także stosowanych w nich najważniejszych metod badawczych (K_W06 ).

2. Student ma uporządkowaną wiedzę ogólną z zakresu historii nauk przyrodniczych i techniki, potrafi przedstawić główne kierunki rozwoju nauk przyrodniczych i techniki (K_W10).

3. Student rozumie metodę naukową i znaczenie eksperymentu w rozwoju nauk przyrodniczych oraz rolę nauki w poznawaniu i wyjaśnianiu świata (K_W12).

4. Student zna główne metody badawcze i strategie argumentacyjne i umie dostrzec decydującą rolę wielkich eksperymentów naukowych w rozwoju nauk przyrodniczych i techniki (K_W14).

5. Student rozumie związki interteoretyczne pomiędzy poszczególnymi naukami przyrodniczymi oraz techniką (K_W17).



UMIEJĘTNOŚCI

1. Student potrafi wyszukiwać, analizować, oceniać, selekcjonować i użytkować informację z wykorzystaniem różnych sposobów i źródeł (w tym źródeł elektronicznych) (K_U01).

2. Student potrafi poprawnie wnioskować wykorzystując dane z różnych źródeł (K_U03).

3. Student potrafi zinterpretować poszczególne odkrycia naukowe w ramach głównych koncepcji odkrycia naukowego (K_U05).

4. Student potrafi wybrać odpowiednią strategię argumentacyjną i podać argumenty za tezą o postępie technicznym oraz naukowym (K_U21).

KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)

1. Student jest otwarty na nowe idee i gotów do zmiany opinii w świetle dostępnych danych i argumentów (K_K02).

2. Student potrafi odpowiednio określić priorytety służące realizacji określonego przez siebie lub innych zadania badawczego (K_U04).

3. Student ma świadomość odpowiedzialności za zachowanie przyrodniczego dziedzictwa regionu, Polski, Europy (K_K08).

4. Student ma świadomość znaczenia europejskiego dziedzictwa filozoficznego dla rozumienia nauk przyrodniczych (K_K09).


Metody dydaktyczne:
Wykład konwersatoryjny połączony z prezentacjami w PowerPoincie przygotowanymi częściowo przez studentów.
Treści programowe:
1. Koncepcje nauki i techniki w dziejach kultury europejskiej oraz główne kierunki ich rozwoju. 2. Typowe relacje nauk przyrodniczych i techniki w kulturze europejskiej (starożytność, średniowiecze, renesans, oświecenie, przełom nowożytny), technonauka we współczesnej cywilizacji naukowo-technicznej. 3. Problem kalendarza i zagadnienie pomiaru czasu (zegary słoneczne, wodne i piaskowe) - osiągnięcia astronomii chińskiej, mezoamerykańskiej, babilońskiej, egipskiej i greckiej. 4. Rozwój średniowiecznej i renesansowej nawigacji, kartografii i geografii a odkrycie Ameryki (portulany, mappae mundi, pasaty). 5. Wpływ astronomów arabskich na astronomię europejską (m.in. al-Battani, al-Biruni, al-Tusi, al-Szatir, al-Kashani). 6. Wynalazek techniczny zegara mechanicznego i jego rola w rozwoju astronomii i nawigacji (m.in. Huygens, Harrison). 7. Metoda empiryczna i postęp techniczny w astronomii w kontekście sporu geocentryzm-heliocentryzm (m.in. Brahe, Galileusz, Riccioli, Campanini, Odierna, Guglielmini). 8. Odkrycia nowych planet (planetoid) i księżyców w Układzie Słonecznym w nowożytnej i współczesnej astronomii (m.in. Herschel, Galle, d\'Arrest, Le Verrier, Piazzi, Hall, Tombaugh, Jewitt) a filozoficzne koncepcje odkrycia naukowego. 9. Wynalazek barometru, termoskopu i termometru a rozwój pojęcia temperatury w fizyce i astronomii oraz skale temperatur (m.in. Torricelli, Fahrenheit, Boltzmann, Kelvin). 10. Znaczenie odkryć geograficznych dla nowożytnych nauk przyrodniczych i techniki (wyprawy badawcze Cooka, Darwina, Humboldta, Speke\'a, Granta, Scotta i Amundsena). 11. Przełomowe eksperymenty naukowe w dziejach głównych nauk przyrodniczych (fizjologia, biologia, fizyka, chemia). 12. Główne zdobycze techniki z okresu tzw. rewolucji przemysłowych: konkurencje starych i nowych technologii (oświetlenie gazowe i elektryczne, lampy elektronowe, tranzystory i układy scalone). 13. Przełomowe znaczenie osiągnięć technicznych w rozwoju nauk przyrodniczych (m.in. teleskopy i mikroskopy, wynalazek fotografii, zapis dźwięku i obrazów ruchomych). 14. Znacznie wielkich odkryć nauk przyrodniczych w rozwoju medycyny (m.in. promieniowanie rentgenowskie, ultrasonografia, laparoskopia, rezonans magnetyczny, rezonans stochastyczny, medyczne zastosowania laserów, witaminy, szczepionki i antybiotyki, kwas hialuronowy). 15. Wkład Polaków w rozwój nauk przyrodniczych i techniki (m.in. Mikołaj Koperniki, Jan Heweliusz, Ignacy Domeyko, Józef Osiński, Jan Czochralski, Jan Szczepanik, Ludwik Hirszfeld, Ignacy Mościcki, Kazimierz Funk).
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia:
Egzamin pisemny testowy z częścią pytań otwartych - 100%

(W) - ocena niedostateczna - Student nie potrafi przedstawić głównych kierunków rozwoju nauk przyrodniczych i techniki, nie dostrzega decydującej roli wielkich eksperymentów naukowych w rozwoju nauk przyrodniczych, nie rozumie związków interteoretycznych pomiędzy poszczególnymi naukami przyrodniczymi oraz techniką

ocena dostateczna - Student potrafi przedstawić w zarysie główne kierunki rozwoju nauk przyrodniczych i techniki, dostrzega decydującą rolę wielkich eksperymentów naukowych w rozwoju nauk przyrodniczych, rozumie związki interteoretyczne pomiędzy poszczególnymi naukami przyrodniczymi oraz techniką.

ocena dobra - Student potrafi przedstawić w szczegółach główne kierunki rozwoju nauk przyrodniczych i techniki, zna główne metody badawcze i strategie argumentacyjne występujące w nauce, dostrzega wyraźnie decydującą rolę wielkich eksperymentów naukowych w rozwoju nauk przyrodniczych, dobrze rozumie związki interteoretyczne pomiędzy poszczególnymi naukami przyrodniczymi oraz techniką.

ocena bardzo dobra - Student potrafi przedstawić w szczegółach główne i poboczne kierunki rozwoju nauk przyrodniczych i techniki, zna główne metody badawcze i strategie argumentacyjne występujące w nauce, dostrzega wyraźnie i ilustruje oryginalnymi przykładami decydującą rolę wielkich eksperymentów naukowych w rozwoju nauk przyrodniczych, bardzo dobrze rozumie związki interteoretyczne pomiędzy poszczególnymi naukami przyrodniczymi oraz techniką.
(U) - ocena niedostateczna - Student nie potrafi zinterpretować poszczególnych odkryć naukowych w ramach głównych koncepcji odkrycia naukowego, nie potafi poprawnie wnioskować wykorzystując dane z różnych źródeł.

- ocena dostateczna - Student potrafi zinterpretować niektóre odkrycia naukowe w ramach głównych koncepcji odkrycia naukowego oraz potrafi poprawnie wnioskować wykorzystując dane z różnych źródeł.


- ocena dobra - Student potrafi zinterpretować najbardziej znane odkrycia naukowe w ramach głównych i peryferyjnych koncepcji odkrycia naukowego oraz potafi poprawnie wnioskować wykorzystując dane z różnych źródeł.


- ocena bardzo dobra - Student potrafi zinterpretować odkrycia naukowe w ramach głównych i peryferyjnych koncepcji odkrycia naukowego oraz potafi bezbłędnie wnioskować wykorzystując dane z różnych źródeł, porównując ich wartość i szacując siłę argumentów..

(K) - ocena niedostateczna - Student nie ma świadomości znaczenia europejskiego dziedzictwa filozoficznego dla rozumienia nauk przyrodniczych, nie wykazuje otwartości na nowe idee i punkty widzenia, nie potrafi zmienić swojej opnii pod wpływem racjonalnych argumentów.

ocena dostateczna - Student ma ograniczoną świadomość znaczenia europejskiego dziedzictwa filozoficznego dla rozumienia nauk przyrodniczych, wykazuje otwartość na nowe idee i punkty widzenia i potrafi zmienić swoją opnię pod wpływem racjonalnych argumentów.

ocena dobra - Student ma pogłębioną świadomość znaczenia europejskiego dziedzictwa filozoficznego dla rozumienia nauk przyrodniczych, wykazuje otwartość na nowe idee i punkty widzenia i potrafi zmienić swoją opnię pod wpływem racjonalnych argumentów.

ocena bardzo dobra - Student ma bardzo głęboką świadomość znaczenia europejskiego dziedzictwa filozoficznego dla rozumienia nauk przyrodniczych, wykazuje otwartość na nowe idee i punkty widzenia i potrafi zmienić swoją opnię pod wpływem racjonalnych argumentów
Literatura (podstawowa i zalecana):
Literatura podstawowa:

B. Orłowski, Powszechna historia techniki, Warszawa 2010;
A. Wróblewski, Historia fizyki, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 2006;
W. Baturo (red.), Technika. Spojrzenie na dzieje cywilizacji, Warszawa: PWN 2003;
W.Brock, Historia chemii, Warszawa: Prószyński i S-ka 1999;
J. North, Historia astronomii i kosmologii, Katowice: ,,Książnica'' 1997;
W. Szumowski, Historia medycyny, Warszawa: PZWL 1961.

Literatura uzupełniająca:

I. Stasiewicz-Jasiukowa (red.), Wkład polskiej nauki i techniki do dziedzictwa światowego, Warszawa: Kraków: WAM 2009;
M. Kopczyński, Ludzie i technika. Szkice z dziejów cywilizacji przemysłowej, Warszawa 2009;
E. Grant, Średniowieczne podstawy nauki nowożytnej w kontekście religijnym, instytucjonalnym oraz intelektualnym, Warszawa: 2005;
T. Shachtman, Apokalipsa czy cuda techniki, Warszawa: Bellona 2004;
D. Boorstin, Odkrywcy: dzieje ludzkich odkryć i wynalazków, Warszawa: KiW 1998;
J. Favier, Wielkie odkrycia. Od Aleksandra do Magellana, Warszawa: Bellona 1996;
R. Harré, Wielkie eksperymenty naukowe, Warszawa: Wiedza Powszechna 1991;
E. Pietruska-Madej, Odkrycie naukowe. Kontrowersje filozoficzne, Warszawa: PWN 1990;
S. Lilley, Ludzie, maszyny i historia. Zarys historii rozwoju maszyn i narzędzi na tle przemian społecznych, Warszawa: PWN 1963;
A. Crombie, Nauka średniowieczna i początki nauki nowożytnej, Warszawa: PAX 1960.

Historia nauki - konwersatorium

Cele przedmiotu:
C1. Rozwijanie zainteresowań poznawczych na temat genezy nauki oraz genezy głównych odkryć naukowych.
C2. Pogłębienie pojęcia odkrycia naukowego i jego roli w rozwoju cywilizacyjnym ludzkości.
C3. Ukazanie roli nauki w formowaniu monistycznej interpretacji przyrody.
Wymagania wstępne:
Zainteresowanie genezą i koncepcją odkryć naukowych oraz rolą nauki w kształtowaniu współczesnego obrazu świata i rozwoju cywilizacyjnego ludzkości.
Efekty kształcenia:
WIEDZA

1. Student posiada podstawową wiedzę z zakresu wybranej nauki szczegółowej (K_W09).

2. Student posiada wszechstronną i głęboką wiedzę miejsca na temat roli filozofii w rozwoju nauki oraz roli nauki jako dziedziny kultury (K_W02).

3. Student posiada wszechstronną wiedzę na temat wpływu idei filozoficznych na koncepcję odkrycia naukowego (K_W06).


UMIEJĘTNOŚCI

1. Student potrafi wyszukiwać, analizować, oceniać, selekcjonować i użytkować informację z wykorzystaniem różnych sposobów i źródeł (w tym źródeł elektronicznych) (K_U01).

2. Student posługuje się swobodnie metodami dydaktycznymi i nowymi technikami, umożliwiającymi prowadzenie zajęć na poziomie akademickim (K_U11).


KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)

1. Student krytycznie ocenia stan własnej wiedzy i umiejętności, rozumie potrzebę nieustannego rozwijania i pogłębiania kompetencji profesjonalnych jest otwarty na nowe idee i gotów do zmiany opinii w świetle dostępnych danych i argumentów (K_K01).

2. Student rozwija w sobie postawę respektu i otwartości na inne poglądy, gotowość do weryfikacji stanowiska pod wpływem rzetelnej argumentacji potrafi odpowiednio określić priorytety służące realizacji określonego przez siebie lub innych zadania badawczego (K_K06).
Treści programowe:
1.Wielkie odkrycia naukowe i ich zastosowania w przemyśle (m.in. odwrócona osmoza, gigantyczny magnetoopór, fulereny). 2. Czynniki stymulujące i opóźniające rozwój nauki (wpływ wojen na postęp naukowy). 3. Postęp naukowy jako główny czynnik uniwersalizacji i globalizacji (naukowa organizacja pracy i produkcja masowa). 4. Główne koncepcje genezy nauki (technonauka we współczesnej cywilizacji naukowo-technicznej). 5. Rola astronomii i astrofizyki w kształtowaniu się monistycznej interpretacji kosmosu (m.in. odkrycie pulsarów, magnetarów i związków organicznych w przestrzeni kosmicznej). 6. Nauka w okresie tzw. rewolucji naukowo-technicznej (rozwój budownictwa, motoryzacji, lotnictwa i kosmonautyki). 7. Odkrycia nowych planet (planetoid) i księżyców w Układzie Słonecznym w nowożytnej i współczesnej astronomii (m.in. Herschel, Galle, d\'Arrest, Le Verrier, Piazzi, Hall, Tombaugh, Jewitt) oraz odkrycia planet pozasłonecznych a filozoficzne koncepcje odkrycia naukowego. 8. Znaczenie odkryć geograficznych dla nowożytnych nauk przyrodniczych (wyprawy badawcze Cooka, Darwina, Humboldta, Speke\'a, Granta, Scotta i Amundsena). 9. Przełomowe eksperymenty naukowe w dziejach głównych nauk przyrodniczych (fizjologia, biologia, fizyka, chemia). 10. Znacznie wielkich odkryć fizyki i fizjologii dla postępu cywilizacyjnego (insulina, witaminy, promieniowanie rentgenowskie, rezonans magnetyczny, nadciekłość i nadprzewodnictwo, energia atomowa).
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia:
Ocena na podstawie pisemnego egzaminu testowego z częścią pytań otwartych.

WIEDZA

(ndst) Student nie potrafi przedstawić głównych koncepcji genezy nauki i nie dostrzega decydującej roli wielkich eksperymentów naukowych w rozwoju nauk przyrodniczych, nie rozumie związków interteoretycznych pomiędzy poszczególnymi naukami przyrodniczymi.
(dst.) Student potrafi przedstawić w zarysie główne koncepcje genezy nauki, dostrzega decydującą rolę wielkich eksperymentów naukowych w rozwoju nauk przyrodniczych, rozumie związki interteoretyczne pomiędzy poszczególnymi naukami przyrodniczymi.
(dobry) Student potrafi przedstawić w szczegółach główne koncepcje genezy nauk przyrodniczych, zna główne metody badawcze i strategie argumentacyjne występujące w nauce, dostrzega wyraźnie decydującą rolę wielkich eksperymentów naukowych w rozwoju nauk przyrodniczych, dobrze rozumie związki interteoretyczne pomiędzy poszczególnymi naukami przyrodniczymi.
(bdb) Student potrafi przedstawić w szczegółach główne koncepcje genezy nauk przyrodniczych, zna główne metody badawcze i strategie argumentacyjne występujące w nauce, dostrzega wyraźnie i ilustruje oryginalnymi przykładami decydującą rolę wielkich eksperymentów naukowych w rozwoju nauk przyrodniczych, bardzo dobrze rozumie związki interteoretyczne pomiędzy poszczególnymi naukami przyrodniczymi.

UMIEJĘTNOŚCI

(ndst) Student nie potrafi zinterpretować poszczególnych odkryć naukowych w ramach głównych koncepcji odkrycia naukowego, nie potafi poprawnie wnioskować wykorzystując dane z różnych źródeł.
(dst.) Student potrafi zinterpretować niektóre odkrycia naukowe w ramach głównych koncepcji odkrycia naukowego oraz potrafi poprawnie wnioskować wykorzystując dane z różnych źródeł.
(dobry) tudent potrafi zinterpretować najbardziej znane odkrycia naukowe w ramach głównych i peryferyjnych koncepcji odkrycia naukowego oraz potafi poprawnie wnioskować wykorzystując dane z różnych źródeł.
(bdb) Student potrafi zinterpretować odkrycia naukowe w ramach głównych i peryferyjnych koncepcji odkrycia naukowego oraz potafi bezbłędnie wnioskować wykorzystując dane z różnych źródeł, porównując ich wartość i szacując siłę argumentów.

KOMPETENCJE SPOŁECZNE

(ndst) tudent nie ma świadomości znaczenia europejskiego dziedzictwa filozoficznego dla rozumienia nauk przyrodniczych, nie wykazuje otwartości na nowe idee i punkty widzenia, nie potrafi zmienić swojej opnii pod wpływem racjonalnych argumentów.
(dst) Student ma ograniczoną świadomość znaczenia europejskiego dziedzictwa filozoficznego dla rozumienia nauk przyrodniczych, wykazuje otwartość na nowe idee i punkty widzenia i potrafi zmienić swoją opnię pod wpływem racjonalnych argumentów.
(dobry) Student ma pogłębioną świadomość znaczenia europejskiego dziedzictwa filozoficznego dla rozumienia nauk przyrodniczych, wykazuje otwartość na nowe idee i punkty widzenia i potrafi zmienić swoją opnię pod wpływem racjonalnych argumentów.
(bdb) Student ma bardzo głęboką świadomość znaczenia europejskiego dziedzictwa filozoficznego dla rozumienia nauk przyrodniczych, wykazuje otwartość na nowe idee i punkty widzenia i potrafi zmienić swoją opnię pod wpływem racjonalnych argumentów.
Literatura (podstawowa i zalecana):
Literatura podstawowa:
Z. Roskal, Kosmos chtoniczny. Historyczny rozwój monistycznej interpretacji kosmosu, Lublin: Wydawnictwo KUL 2012.
A. Wróblewski, Historia fizyki, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 2006.
E. Pietruska-Madej, Odkrycie naukowe. Kontrowersje filozoficzne, Warszawa: PWN 1990.

Literatura uzupełniająca:

I. Stasiewicz-Jasiukowa (red.), Wkład polskiej nauki i techniki do dziedzictwa światowego, Warszawa: Kraków: WAM 2009;
M. Kopczyński, Ludzie i technika. Szkice z dziejów cywilizacji przemysłowej, Warszawa 2009;
E. Grant, Średniowieczne podstawy nauki nowożytnej w kontekście religijnym, instytucjonalnym oraz intelektualnym, Warszawa: 2005;
T. Shachtman, Apokalipsa czy cuda techniki, Warszawa: Bellona 2004;
D. Boorstin, Odkrywcy: dzieje ludzkich odkryć i wynalazków, Warszawa: KiW 1998;
J. Favier, Wielkie odkrycia. Od Aleksandra do Magellana, Warszawa: Bellona 1996;
R. Harré, Wielkie eksperymenty naukowe, Warszawa: Wiedza Powszechna 1991.

Wybrane zagadnienia z filozofii przyrody - wykład

Cele przedmiotu:
Wykład ma na celu 1) przedstawienie współczesnych koncepcji obserwacji i eksperymentu oraz wpływu tych koncepcji na zagadnienie realizmu naukowego, 2) dyskusję argumentów za autonomicznością procedury obserwacji, 3) analizę koncepcji obserwacji bezpośredniej oraz jej egzemplifikacje w naukach ścisłych i przyrodniczych, 4) dyskusję koncepcji tzw. eksperymentów komputerowych i obserwacji automatycznych.
Wymagania wstępne:
Wstępna charakterystyka metodologiczna koncepcji obserwacji i eksperymentu
Efekty kształcenia:
WIEDZA

Student dogłębnie zna specyfikę przedmiotową i metodologiczne osobliwości filozofii na poziomie pozwalającym na interdyscyplinarne, multidyscyplinarne i transdyscyplinarne badania ze specjalistami z innych dziedzin (K_W03)

UMIEJĘTNOŚCI

Student prowadzi samodzielne twórcze badania w zakresie wybranej subdyscypliny filozoficznej i konfrontuje otrzymane wyniki ze specjalistami w wybranym temacie (K_U10)

KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)

Student krytycznie ocenia stan własnej wiedzy i umiejętności, rozumie potrzebę nieustannego rozwijania i pogłębiania kompetencji profesjonalnych (K_K01)
Metody dydaktyczne:
wykład (konwersatoryjny) z elementami prezentacji multimedialnych oraz dyskusja naukowa
Treści programowe:
1. Koncepcje obserwacji i eksperymentu w metodologii nauk przyrodniczych i ścisłych. 2. Analiza różnicy pojęciowej pomiędzy obserwacją i eksperymentem. 3. Koncepcja obserwacji bezpośredniej i jej egzemplifikacje w naukach ścisłych i przyrodniczych (m.in. bezpośrednie obserwacje neutrina taonowego, bezpośrednie obserwacje orbitali i zjawiska magnetorecepcji). 4. Dyskusja nadrzędności poznawczej eksperymentu na obserwacją naukową (eksperymentalne versus obserwacyjne testy ogólnej teorii względności). 5. Eksperymenty komputerowe versus obserwacje automatyczne w kontekście sporu o istnienie desygnatów terminów teoretycznych. 6. Krytyka tezy o ciągłości przejścia od obserwacji do eksperymentu (m.in. badania geologiczne i astrofizyczne). 7. Kryteria dychotomicznego podziału testów empirycznych na obserwacyjne i eksperymentalne (m.in. dedykowana aparatura badawcza, relacje przyczynowe). 8.Detekcja fal grawitacyjnych (eksperyment LISA) jako eksperymentalny test ogólnej teorii względności.
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia:
egzamin testowy z częścią pytań otwartych

WIEDZA

ocena niedostateczna - Student nie potrafi przedstawić głównych koncepcji obserwacji i eksperymentu, nie dostrzega decydującej roli wielkich eksperymentów naukowych w rozwoju nauk przyrodniczych, nie rozumie związków pomiędzy problematyką metodologiczną a sporem o status poznawczy teorii naukowych (zagadnienie realizmu)

ocena dostateczna - Student potrafi przedstawić w zarysie główne koncepcje obserwacji i eksperymentu oraz dostrzega zróżnicowaną rolę koncepcji obserwacji bezpośredniej w różnych typach nauk
ocena dobra - Student potrafi przedstawić w szczegółach koncepcje obserwacji i eksperymentu, podać egzemplifikacje obserwacji bezpośredniej oraz zna koncepcję eksperymentów komputerowych i obserwacji automatycznych.


ocena bardzo dobra - Student potrafi przedstawić w szczegółach strategie argumentacyjne stające za rozróżnieniem pojęciowym pomiędzy obserwacją i eksperymentem i zna zastosowania koncepcji obserwacji bezpośredniej w naukach ścisłych i przyrodniczych oraz dostrzega rolę tej problematyki dla sporu o status poznawczy teorii empirycznych.

UMIEJĘTNOŚCI:

Student nie potrafi analizować i nie rozumie podstawowych treści zajęć. Nie potrafi operować językiem filozoficznym jako podstawowym narzędziem poruszania się po problematyce przedmiotu - ocena niedostateczna.

Student w stopniu minimalnym analizuje i rozumie treści zajęć. W sposób mechaniczny potrafi odtwarzać treści podawane na wykładzie - ocena dostateczna.

Student potrafi zaprezentować posiadaną wiedzę i aplikować ją do argumentacji i rozwiązywania problemów - ocena dobra.

Student ma opanowane narzędzia analizy i syntezy posiadanej wiedzy. Potrafi sensownie prześledzić ewolucję kluczowych pojęć filozoficznych w różnych kontekstach historycznych - ocena bardzo dobra.

KOMPETENCJE SPOŁECZNE:

Studentnie nie angażuje się w dyskusje omawianych problemów. Nie rozwija i nie pogłębia wiedzy filozoficznej - ocena niedostateczna.

Student uczestniczy w zajęciach, ale jego postawa jest bierna, pozbawiona kreatywności i zaangażowania. W małym stopniu angażuje się w dyskusje i korzysta z dostępnej literatury przedmiotu - ocena dostateczna.

Student aktywnie uczestniczy w zajęciach, wykazuje otwartość na potrzebę pogłębiania posiadanej wiedzy i umiejętności. Chętnie angażuje się w dyskusje - ocena dobra.

Student jest animatorem dyskusji na wykładzie mając istotny wpływ na kształt i przebieg zajęć. W sposób wnikliwy i kompetentny korzysta z dostępnej literatury przedmiotu - ocena bardzo dobra.
Literatura (podstawowa i zalecana):
Literatura podstawowa:

D. Shapere, The Concept of Observation in Science and Philosophy, ,,Philosophy of Science’’ 49 (1982), s. 485- 525; M. Czarnocka, Doświadczenie w nauce. Analiza epistemologiczna, Warszawa: IFiS PAN 1992; P. Zeidler, O znaczeniu tezy o uteoretyzowaniu obserwacji, eksperymentów i faktów dla filozofii i metodologii nauk przyrodniczych, [w:] Filozofia – nauka – religia. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Kazimierzowi Jodkowskiemu z okazji 40-lecia pracy naukowej, P. Bylica, K. Kilian, R. Piotrowski, D. Sagan (red.), Zielona Góra 2015, s. 79-92.

Literatura uzupełniająca:

J. Taylor, Testing Gravity with Binary Pulsars, ,,Proceedings of the American Philosophical Society’’, 137 nr 3 (1993), 357-363; A. Szczuciński, Eksperyment komputerowy. Przełom poznawczy? [w:] D. Sobczyńska, P. Zeidler (red.), Nowy eksperymentalizm. Teoretycyzm. Reprezentacja, Poznań WN IF UAM 1994, s. 139-158; D. Shapere, Testability and Empiricism [w:] E. Agazzi, M. Pauri (eds.), The Reality of the Unobservable: Observability, Unobservability and Their Impact on the Issue of Scientific Realism, Springer 2000, s. 153-164; G. Boniolo, What Das it Mean to Observe Physical Reality[w:] E.Agazzi, M. Pauri, The Reality of the Unobservable: Observability, Unobservability and Their Impact on the Issue of Scientific Realism, Springer 2000, s. 177-190; B. Baler, Direct Obserwation of τ neutrino, ,,Nuclear Physics B’’, 98 (2001), s. 45-47; T. Patzak, First direct observation of the tau neutrino, ,,Europhysics News’’ (2001), s. 56-57; B. Ananthanarayan, Ritesh K. Singh, Direct Observation of Neutrino Oscilations at Sadbury Neutrino Observatory, ,,Resonance’’ 7 (2002), s. 82; M.Stanley, An Expedition to Heal the Wounds of War: The 1919 Eclipse and Eddington as Quaker Adventure, ,,Isis’’ 94 /1/ (2003): 57–89;T. Biskup et al., Direct Observation of a Photoinduced Radical Pair in a Cryptochrome Blue-Light Photoreceptor, ,,AngewandteChemie International Edition’’ 48 (2009), s. 404-407; S. Turyshev, Experimental tests of General Relativity. Recent Progress and Future Direction, ,,Advances in Physical Sciences’’ 179 (2009), 3-34; Z. Roskal, Eksperymentalny test ogólnej teorii względności, ,,Roczniki Filozoficzne’’ 58 nr 1 (2010), 187-200; L. Daston, E. Lunbeck (eds.), Histories of Scientific Observation, The University of Chicago Press 2011; Z. Roskal, Tradycyjne i zmodernizowane koncepcje eksperymentu [w:] W. Depo, M. Leszczyński, T. Guz, Veritatem in Caritate. Księga Jubileuszowa z okazji 70. urodzin Księdza Biskupa profesora Jana Śrutwy, Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL 2011, s. 531-543; P. Zeidler, Czy można zaobserwować orbitale? O problemie obserwowalności i realności przedmiotów teoretycznych, [w:] P. Zeidler, Chemia w świetle filozofii. Studia z filozofii, metodologii i semiotyki chemii, Poznań: UAM Wyd. Nauk. Instytutu Filozofii 2011, s. 119-135.