Historia relacji między naukami przyrodniczymi a filozofią - konwersatorium

Cele przedmiotu:
Konwersatorium ma na celu przedyskutowanie zależności filozoficznych koncepcji obserwacji i eksperymentu oraz zasad filozoficznych (m.in. zasada przyczynowości, zasada ciągłości bytu) od stanu wiedzy naukowej w danym okresie historycznym.
Wymagania wstępne:
Podstawowa wiedza z zakresu historii filozofii i historii nauki.
Efekty kształcenia:
WIEDZA

K_W01: Student(ka) ma wszechstronną znajomość i pogłębione zrozumienie roli refleksji filozoficznej w kształtowaniu kultury duchowej.
K_W02: Student(ka) ma poszerzoną wiedzę o miejscu i znaczeniu filozofii w relacji do teologii, nauk formalnych i szczegółowych oraz o specyfice przedmiotowej i metodologicznej filozofii.

UMIEJĘTNOŚCI

K_U06: Student(ka) posiada umiejętność merytorycznego argumentowania, z wykorzystaniem własnych poglądów oraz poglądów innych autorów, formułowania wniosków oraz tworzenia syntetycznych podsumowań posiada umiejętność formułowania opinii krytycznych o wytworach kultury na podstawie wiedzy naukowej i doświadczenia oraz umiejętność prezentacji opracowań krytycznych w różnych formach i w różnych mediach posiada pogłębioną umiejętność przygotowania różnych prac pisemnych w języku polskim i języku obcym uznawanym za podstawowy dla dziedzin nauki i dyscyplin naukowych właściwych dla studiowanego kierunku studiów.

KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)

K_K04: Student(ka) potrafi dokonać pogłębionej analizy sytuacji i problemów oraz samodzielne sformułować propozycje ich rozwiązania.
K_K05: Student(ka) potrafi uzasadnić rolę filozofii i odpowiedzialności za zachowanie dziedzictwa kulturowego regionu, kraju, Europy.
Metody dydaktyczne:
Dyskusja naukowa z elementami prezentacji multimedialnych.
Treści programowe:
1. Sformułowania i aplikacje zasady przyczynowości (m.in. M. Bunge, L. Regner, M. Smoluchowski).
2. Koncepcja eksperymentu Johna S. Milla i Iana Hackinga.
3. Koncepcja obserwacji bezpośredniej Dudleya Shapera.
4. Ujęcia zasady pełni bytu (principle of plenitude) i ciągłości bytu (continuity principle) w interpretacji Arthura Lovejoy\'a.
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia:
Ocena na podstawie pisemnych testów z częścią pytań otwartych i przygotowywanych przez studentów prezentacji.

Wiedza

Na ocenę 5: Student ma usystematyzowaną i ugruntowaną wiedzę odnoszącą się do przedstawionych i omawianych zagadnień. Potrafi wykorzystywać posiadaną wiedzę w trakcie zajęć; jest dobrze zorientowany w aktualnej literaturze przedmiotu.
Na ocenę 4: Student posiada uporządkowaną wiedzę odnoszącą się do przedstawionych i omawianych zagadnień.
Na ocenę 3: Student posiada ogólną orientacją dotyczącą zagadnień przedstawionych w trakcie konwersatorium.
Na ocenę 2: Student nie posiada podstawowej wiedzy odnoszącą się do przedstawionych i omawianych zagadnień. Nie zna aktualnej literatury przedmiotu.

Umiejętności

Na ocenę 5: Student bardzo dobrze rozumie podstawowe treści zajęć i potrafi zająć krytyczne stanowisko w odniesieniu do zagadnień poruszanych w trakcie konwersatorium; wykazuje inicjatywę w poszukiwaniu/tworzeniu własnych materiałów i narzędzi pracy. Potrafi dobrze posługiwać się nimi.
Na ocenę 4: Student dobrze rozumie podstawowe treści zajęć i dobrze radzi sobie z krytycznym odnoszeniem się do poglądów dotyczących poruszanych kwestii; Wykazuje inicjatywę w poszukiwaniu/tworzeniu własnych materiałów i narzędzi pracy, potrafi posługiwać się nimi.
Na ocenę 3: Student w niewielkim stopniu rozumie podstawowe treści zajęć i zaledwie wystarczająco radzi sobie z krytycznym odniesieniem się do poglądów dotyczących poruszanych w wykładzie kwestii; nie potrafi tworzyć własnych narzędzi pracy ani posługiwać się nimi.
Na ocenę 2: Student nie rozumie podstawowych treści zajęć lub nie potrafi krytycznie analizować poglądów odnoszących się do poruszanych w wykładzie kwestii; nie potrafi tworzyć własnych narzędzi pracy ani posługiwać się nimi.

Kompetencje społeczne

Na ocenę 5: Student wykazuje zaangażowanie i aktywność w zajęciach, z własnej inicjatywy pogłębia i doskonali posiadaną wiedzę i umiejętności. Efektywnie korzysta z dostępnej najnowszej literatury.
Na ocenę 4: Student aktywnie uczestniczy w zajęciach, wykazuje otwartość na potrzebę pogłębiania posiadanej wiedzy i umiejętności. Chętnie angażuje się w dyskusje.
Na ocenę 3: Student uczestniczy w zajęciach, ale jego postawa jest bierna, pozbawiona kreatywności i zaangażowania. W małym stopniu angażuje się w dyskusje i korzysta z dostępnej literatury przedmiotu.
Na ocenę 2: Student nie angażuje się we własny proces zdobywania wiedzy, nie wywiązuje się ze stawianych mu celów i zadań, nie angażuje się w dyskusje stawianych problemów.
Literatura podstawowa i uzupełniająca:
Podstawowa
A. Lovejoy, Wielki łańcuch bytu. Studium historii pewnej idei (tłum. A. Przebysławski), Słowo/Obraz/Terytoria, Gdańsk 2011. D. Shapere, The Concept of Observation in Science and Philosophy, ,,Philosophy of Science’’ 49 (1982), s. 485- 525. M. Bunge, O przyczynowości. Miejsce zasady przyczynowej w nauce współczesnej (tłum. S. Amsterdamski), Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1968. J. S. Mill, System logiki dedukcyjnej i indukcyjnej (tłum. Cz. Znamierowski), Warszawa: PWN 1962, t. 1-2. J. Metallmann, Determinizm nauk przyrodniczych, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 1934.

Uzupełniająca:
Z. Roskal, Mariana Smoluchowskiego ujęcie zasady przyczynowości w badaniach ruchów Browna, ,,Zagadnienia Filozoficzne w Nauce'' nr 2 (2017), s. 99-126. Z. Roskal, Dudley’a Shapere’a koncepcja obserwacji bezpośredniej oraz jej zastosowania w naukach przyrodniczych i ścisłych, ,,Studia Philosophica Wratislaviensia'' 11 nr 4 (2016), 7-24. Z. Roskal, Zasada pełności bytu jako kryterium demarkacji, [w:] M. Tkaczyk, M. Krupa, K. Jaworski (red.), Veritas in caritate. Księga pamiątkowa ku czi Profesora Andrzeja Szostka MIC, Lublin: Wydawnictwo KUL 2016, s. 387-394. Z. Roskal, Eksperyment MacDougalla w epistemicznym układzie odniesienia naturalizmu, [w:] P. Bylica, K. Kiljan, R. Piotrowski, D. Sagan (red.), Filozofia — nauka — religia. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Kazimierzowi Jodkowskiemu z okazji 40-lecia pracy naukowej, Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego, Zielona Góra 2015, s. 165-172. P. Giza, Reealizm Iana Hackinga a konstruktywny empiryzm Bas C. Van Fraassena, Lublin 1990.

Wpływ rozwoju nauki i technologii na społeczeństwa demokratyczne - konwersatorium

Cele przedmiotu:
1. Dyskusja pozytywnych i negatywnych skutków rozwoju technonauki. 2. Dyskusja tez determinizmu technicznego (technologicznego).
Efekty kształcenia:
WIEDZA

K_W02 ma poszerzoną wiedzę o miejscu i znaczeniu filozofii w relacji do teologii, nauk formalnych i szczegółowych oraz o specyfice przedmiotowej i metodologicznej filozofii.
K_W08 zna i rozumie podstawowe zasady zarządzania własnością intelektualną.

UMIEJĘTNOŚCI

K_U01 potrafi wyszukiwać, analizować, oceniać, selekcjonować i użytkować informację z wykorzystaniem źródeł drukowanych i elektronicznych oraz formułować na tej podstawie sądy krytyczne.
K_U02 posiada pogłębione umiejętności badawcze, obejmujące analizę prac innych autorów, syntezę różnych idei i poglądów, dobór metod i konstruowanie narzędzi badawczych, opracowanie i prezentację wyników, pozwalające na oryginalne rozwiązywanie złożonych problemów filozoficznych.
K_U03 umie samodzielnie zdobywać wiedzę i poszerzać umiejętności badawcze oraz podejmować autonomiczne działania zmierzające do rozwijania zdolności i kierowania własną karierą zawodową.

KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)

K_K03 potrafi odpowiednio określić priorytety służące realizacji określonego przez siebie lub innych zadania.
K_K04 potrafi dokonać pogłębionej analizy sytuacji i problemów oraz samodzielne sformułować propozycje ich rozwiązania.
Metody dydaktyczne:
dyskusja naukowa i prace pisemne
Treści programowe:
1. Chemizacja rolnictwa i rośliny genetycznie modyfikowane. 2. Ingredienty syntetyczne w przemyśle spożywczym i kosmetycznym. 3. Rozwój technologii telekomunikacyjnych (Internet, telefonia komórkowa). 4. Geneza determinizmu technicznego i argumenty za tym stanowiskiem (H. M. McLuhan, T. Veblen, R. Kurzweil).
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia:
Podstawą oceny będą prace pisemne przygotowane w oparciu o treści programowe przedmiotu opracowane w podanej literaturze oraz wypowiedzi ustne podczas zajęć. Prace te będą dyskutowane i analizowane w trakcie zajęć.
Literatura podstawowa i uzupełniająca:
K. Krzysztofek, Kierunki ewaluacji technologii cyfrowych w działaniu społecznym. Próba systematyzacji problemu, ,,Studia Socjologiczne'' 1 (2010), 195-224; S.Sclove, Nauka Sp. Zp.o.o., czy nauka dla każdego, [w:] Nauka. Technika. Społeczeństwo Podejścia i koncepcje metodologiczne, wyzwania innowacyjne i ewaluacyjne, L. Zacher (red.), Warszawa, POLTEXT 2012, s. 233-239; S. Krymski, Nauka skorumpowana. O nieczystych związkach nauki i biznesu , Warszawa, Państwowy Instytut Wydawniczy 2006.

Współczesne kontrowersje światopoglądowe - nauki przyrodnicze - konwersatorium

Cele przedmiotu:
C1. Egzemplifikowanie filozoficznych problemów implikowanych przez współczesne teorie przyrodnicze i próba odpowiedzi na pytanie: czy światopogląd racjonalistyczny wyjaśnia rzeczywistość lepiej niż światopogląd religijny?.
C2. Ukazanie specyfiki poznania filozoficznego.
Wymagania wstępne:
Pojęcia światopoglądu i przyrodniczego obrazu świata
Efekty kształcenia:
WIEDZA

K_W01 ma wszechstronną znajomość i pogłębione zrozumienie roli refleksji filozoficznej w kształtowaniu kultury duchowej
K_W02 ma poszerzoną wiedzę o miejscu i znaczeniu filozofii w relacji do teologii, nauk formalnych i szczegółowych oraz o specyfice przedmiotowej i metodologicznej filozofii

UMIEJĘTNOŚCI
K_U01 potrafi wyszukiwać, analizować, oceniać, selekcjonować i użytkować informację z wykorzystaniem źródeł drukowanych i elektronicznych oraz formułować na tej podstawie sądy krytyczne
K_U02 posiada pogłębione umiejętności badawcze, obejmujące analizę prac innych autorów, syntezę różnych idei i poglądów, dobór metod i konstruowanie narzędzi badawczych, opracowanie i prezentację wyników, pozwalające na oryginalne rozwiązywanie złożonych problemów filozoficznych

KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)

K_K01 rozumie potrzebę uczenia się przez całe życie, potrafi inspirować i organizować proces uczenia się innych osób
K_K02 potrafi współdziałać i pracować w grupie, przyjmując w niej różne role
Treści programowe:
1. Światopogląd informatyczny (informacja jako współczesne arche). 2. Sztuczna inteligencja na ziemi i w kosmosie, m.in. CASPER (Continuous Activity Scheduling, Planning Execution and Replanning), AEGIS (Autonomous Exploration for Gathering Increased Science) a światopoglądowe funkcje współczesnego astrohumanizmu i transhumanizmu. 3. Wegetarianizm i weganizm jako światopoglądy (ir)racjonalistyczne (m.in. problem obrony praw zwierząt).
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia:
Ocena na podstawie pisemnych testów z częścią pytań otwartych oraz przygotowywanych przez studentów prezentacji multimedialnych.

Wiedza

Na ocenę 5: Student ma usystematyzowaną i ugruntowaną wiedzę odnoszącą się do przedstawionych i omawianych zagadnień. Potrafi wykorzystywać posiadaną wiedzę w trakcie zajęć; jest dobrze zorientowany w aktualnej literaturze przedmiotu.
Na ocenę 4: Student posiada uporządkowaną wiedzę odnoszącą się do przedstawionych i omawianych zagadnień.
Na ocenę 3: Student posiada ogólną orientacją dotyczącą zagadnień przedstawionych w trakcie konwersatorium.
Na ocenę 2: Student nie posiada podstawowej wiedzy odnoszącą się do przedstawionych i omawianych zagadnień. Nie zna aktualnej literatury przedmiotu.

Umiejętności

Na ocenę 5: Student bardzo dobrze rozumie podstawowe treści zajęć i potrafi zająć krytyczne stanowisko w odniesieniu do zagadnień poruszanych w trakcie konwersatorium; wykazuje inicjatywę w poszukiwaniu/tworzeniu własnych materiałów i narzędzi pracy. Potrafi dobrze posługiwać się nimi.
Na ocenę 4: Student dobrze rozumie podstawowe treści zajęć i dobrze radzi sobie z krytycznym odnoszeniem się do poglądów dotyczących poruszanych kwestii; Wykazuje inicjatywę w poszukiwaniu/tworzeniu własnych materiałów i narzędzi pracy, potrafi posługiwać się nimi.
Na ocenę 3: Student w niewielkim stopniu rozumie podstawowe treści zajęć i zaledwie wystarczająco radzi sobie z krytycznym odniesieniem się do poglądów dotyczących poruszanych w wykładzie kwestii; nie potrafi tworzyć własnych narzędzi pracy ani posługiwać się nimi.
Na ocenę 2: Student nie rozumie podstawowych treści zajęć lub nie potrafi krytycznie analizować poglądów odnoszących się do poruszanych w wykładzie kwestii; nie potrafi tworzyć własnych narzędzi pracy ani posługiwać się nimi.

Kompetencje społeczne

Na ocenę 5: Student wykazuje zaangażowanie i aktywność w zajęciach, z własnej inicjatywy pogłębia i doskonali posiadaną wiedzę i umiejętności. Efektywnie korzysta z dostępnej najnowszej literatury.
Na ocenę 4: Student aktywnie uczestniczy w zajęciach, wykazuje otwartość na potrzebę pogłębiania posiadanej wiedzy i umiejętności. Chętnie angażuje się w dyskusje.
Na ocenę 3: Student uczestniczy w zajęciach, ale jego postawa jest bierna, pozbawiona kreatywności i zaangażowania. W małym stopniu angażuje się w dyskusje i korzysta z dostępnej literatury przedmiotu.
Na ocenę 2: Student nie angażuje się we własny proces zdobywania wiedzy, nie wywiązuje się ze stawianych mu celów i zadań, nie angażuje się w dyskusje stawianych problemów.
Literatura podstawowa i uzupełniająca:
Podstawowa:

M. Ford, Świt Robotów. Czy sztuczna inteligencja pozbawi nas pracy? Warszawa 2016. P. Stacewicz (red.), Informatyka a filozofia. Od informatyki i jej zastosowań do światopoglądu informatycznego, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa 2015. Z. Roskal, (Astro)humanistyka w transhumanistycznym świecie, „Ethos” 28 (2015) nr 3 (111), 252-265. P. Stacewicz, W. Marciszewski, Umysł – Komputer - Świat. O zagadce umysłu z informatycznego punktu widzenia, publikacja książkowa, Akademicka Oficyna Wydawnicza EXIT, seria Informatyka i Filozofia, Warszawa 2011. P. Stacewicz, Umysł a modele maszyn uczących się. Współczesne badania informatyczne w oczach filozofa, Akademicka Oficyna Wydawnicza EXIT, monografia naukowa z serii Informatyka i Filozofia, Warszawa 2010. A. Dyczewska, Światopogląd na talerzu. Wegetarianizm jako przejaw współczesnej religijności, Kraków 2006.